RSS 

فروش طرح توجیهی ، طرح اشتغالزایی، راه اندازی طرح پرورش کهور

Image result for ‫کاربرد کهور‬‎

کهور درختی است متعلق به قلمرو Plantae، شاخه Magnoliopsida، رده Magnoliphyta، راسته Fabales، خانواده Fabaceae، جنس Prosopis، نوع Prosopis cineraria (=کهور ایرانیiKherji، Sangri و Jantli، پنجابی Jand، سندی Kandi، کانادایی Banni، تامیلی Vanni، گجراتی Sami و Sumri، فارسی کهور و در گویش های جنوب ایران کهور/ کورkowr نامیده می شود. کهور از مهم ترین درختان بومی جنوب ایران است که نقش قابل توجهی در نظام زیست آن مناطق بازی می کند. این درخت با تثبیت خاک، فراهم کردن علیق برای دام، تهیه چوب و هیزم، کاربرد درمانی وغیره جزء «درختان کریمه» به حساب می آید.) که بومی مناطق خشک غرب و جنوب آسیا، برای نمونه شبه جزیره عربستان، ایران، پاکستان و هند، است. این درخت اسامی و نام های مختلفی دارد. برای مثال، در عربی «غاف»، راجستانی

توصیف گیاه شناسی

درخت کهور جزء درختان متوسط القامت است که می تواند تا بیست متر نیز رشد کند. کهور درختی است خاردار که شاخه های نازک آن را خارهای مخروطی و برگ های سبز روشن پوشانده است. برگچه های این درخت سبز تیره با سایه روشن نازک هستند. کهور می تواند با رشد و نمو به سرعت بیشه ای از درختان بزرگ و کوچک را درست کند. کهور جزء درختان همیشه بهار محسوب می شود. برگ های درخت کهور شانه ای دو سویه هستند. روی هر برگ هفت تا چهارده برگ کوچک به اندازه چهار تا پانزده میلی متر و پهنای دو تا چهار میلی متر وجود دارد. برگ های جدید این درخت پیش از تابستان سبز می شوند. اندازه گلها کوچک (۶/۰ سانتی متر) و رنگ آنها زرد یا سفید خامه ای است که روی خوشه های سنبله مانند چسبیده اند. گل های کهور پس از درآمدن برگ های جدید از ماه مارس تا مِی(May) بیرون می آیند. پس از شکوفه زدن گل ها، به زودی غلاف های سیلندری شکل کهور که بین هشت تا نوزده سانتی متر طول و ۴/۰ تا ۷/۰ سانتی متر عرض دارند، شکل می گیرند و به سرعت ظرف مدت دو ماه کاملا بزرگ می شوند.

کهور درختی است که به نور زیاد احتیاج دارد. تاریکی مفرط گیاهچه های این درخت را از پا درمی آورد. ریشه درخت کهور دارای شبکه ای گسترده است که به خوبی تحول یافته است. این درخت به گونه ای تحول و سازگاری یافته که قادر است با ریشه هایش رطوبت را از اعماق زمین بالا بکشد. ریشه اصلی این درخت می تواند تا بیست متر و گاه بیشتر بطور عمودی در دل خاک نفوذ کند.

همانند اعضای دیگر خانواده Fabaceae، در ریشه درخت کهور نیز باکتری های هم زیست وجود دارد. ریش گرهک ها باعث می شوند تا کهور، نیتروژن موجود در خاک را ترکیب کند و بدین ترتیب حاصلخیزی خاک بهینه می شود.

رویشگاه

کهور درختی است که در مناطق خشک و بایر می روید؛ مناطقی که میانگین بارش سالانه آنها کمتر از ۵۰۰ میلی متر است. بارش باران در مناطق مهم پراکنش درخت کهور تغییر قابل توجهی را نشان می دهد که از ۱۰۰ تا ۶۰۰ میلی متر باران در سال در نوسان است. در نواحی ای که کهور به طور طبیعی در آنها انتشار یافته، حداکثر اختلاف درجه حرارت معرف اقلیم است. در آن مناطق فصل تابستان بسیار گرم و زمستان، از دسامبر تا ژانویه، سخت و خشک است. بیشینه دما در سایه از حدود ۴۰ تا ۴۶ درجه سانتی گراد متغیر است. در حالی که کمینیه دمای مطلق از ۹ تا ۱۶ درجه سانتی گراد در نوسان است. با وجود تعسر شرایط آب و هوایی در چنین مناطق اقلیمی، کهور در مقابل بدترین سمائم(=بادهای گرم) و خشک ترین فصول سال مقاومت می کند؛ یعنی زمانی که گیاهان دیگر مقهور شرایط متعسر اقلیمی می شوند، درخت کهور هم چنان به حیات خود ادامه می دهد.

 کهور درختی است که در دشت ها، زمین های پست و بلند و منطقه فرکند(ravine) رشد می کند. این درخت به ندرت در تپه ها می روید. کهور در مقابل خشکسالی مقاومت قابل توجهی از خود نشان می دهد

زیستگاه

زیستگاه کهور کشورهای افعانستان، پاکستان، هند، جنوب ایران و شبه جزیره عربستان است. در هند و در دشت های پنجاب، غرب راجستان و گجرات، کهور از درختان بومی به حساب می آید. در بوندلکاند (Bundelkhand) و اطراف دهلی و آگرا (Agra) درخت کهور به گونه گسترده ای فراگیر است. این درخت در بخش های خشک مرکز و جنوب هند، یعنی بخش هایی از ماهاراشتا(Maharashtra)، آندرا(Andhra)، پرادش(Pradesh)، کارناتاک(Karnataka)، جنوب گُداواری(Godavari)، هاریانا(Haryana)، غرب اوتار پرداش (Uttar Pradesh) و مناطق گرم تر فلات داکان(Deccan Plateau) وجود دارد. دامنه رشد این درخت تا نواحی جنوبی تر توتیکُرین(Tuticorin) نیز کشیده شده است. به طور کل، درخت کهور به همراه گونه Salvadora oleoides معرف اجتماع اقلیمی(climax) بیابان تار (Thar) در هند است. درخت کهور در چراگاه ها، زمین های مزروع، زمین های بایر و جنگل های حفاظت شده وجود دارد. درخت کهور در اجتماعات گونه هایی چون Tecomella undulata، Capparis decidua، Maytenus emarginata، Ziziphus و Salvadora نیز یافت می شود. تراکم درخت کهور از غرب به شرق قسمت راجستان غربی رو به افزایش است. دشت های آبرفتی(alluvial) قدیمی تر و جدیدتر، دو رویشگاهی هستند که کهور رویش در آنها را ترجیح می دهد. با این حال، این درخت در دشت های پست و بلند شنی نیز به خوبی رشد می کند.

 

به دلیل توانایی در استفاده از آب نشسته و جذب رطوبت باران های میان شاخ و برگ ها، درخت کهور می تواند در نواحی بسیار بایر(با بارش سالانه ۱۰۰ میلی متر) رشد کند. درخت کهور در ایران در غالب مناطق جنوب ایران وجود دارد. رویشگاه این درخت از استان سیستان و بلوچستان تا خوزستان امتداد یافته است. در این مناطق درخت کهور در کنار گونه های بومی دیگر از جمله کنار، گز، نخل وغیره رشد کرده و گاه در برخی قسمت ها جنگل های کوچکی از کهور نیز روییده شده است.

کاربردها

از درخت کهور استفاده های متعددی می شود. از چوب کهور در خانه سازی- بیشتر برای ساختن تیرشیب، تیرچه، در، پنجره، ناودان، تیرهای عمودی- وسایل کشاورزی، دسته ابزار، نردبان، یوغ گاری و صنعت لنج سازی استفاده می شود. از چوب و ریشه درخت کهور برای کارهای کوچک خراطی استفاده می شود. برای نمونه، در شهرستان ایرانشهر تعدادی کارگاه خراطی وجوددارد که از چوب کهور برای ساختن وسایل مختلف استفاده می شود. از ریشه درخت کهور به دلیل داشتن خطوط زرین برای ساختن چوب سیگار، چپق و وافور استفاده می شود. تولید جعبه و آوند(=جا، ظرف) بطری ها، صنعتی است که به چوب درخت کهور وابستگی تامی دارد.

درخت کهور علیق با ارزشی محسوب می شود. در خلال ماه های خشک، زمانی که علوفه سبز در مناطق خشک وجود ندارد، شاخ و برگ های کهور برای علیق دام ها بریده می شود. این درخت به اندازه ای مفید فایده ساکنان مناطق لم یزرع است که در میان آنها ضرب المثلی رایج است که می گوید «اگر در زمان خشکسالی کسی یک درخت کهور، بز و شتر داشته باشد، هیچ گاه مرگ به سراغ او نمی آید، چرا که این سه چیز با هم انسان را در سخت ترین شرایط حفظ می کنند!»

به طور متوسط از یک درخت کهور بالغ که تنها جوانه های اصلی راس آن بریده نشده، حدود ۶۰ کیلوگرم علوفه سبز به دست می آید. وقتی که به ترتیب دو سوم و یک سوم پایین تاج درخت بریده شود، به ترتیب ۳۰ و ۲۰ کیلوگرم علوفه سبز از درخت کهور حاصل می شود. برگ های درخت کهور ارزش غذایی بالایی دارد. بنابراین، در طول ماه هایی که علوفه سبز در مناطق کم باران عموما وجود ندارد، تغذیه از برگ های درخت کهور مفید فایده است.

درخت کهور از مهم ترین گونه ها برای تغذیه چهارپایان بیابان است و بخش عمده ای از نیاز غذایی آنها را تامین می کند. علیق سبز و یا خشک درخت کهور علوفه مغذی و خوردنی ای برای شتر، گاو، گوسفند و بز محسوب می شود که در گویش محلی هند loong خوانده می شود. غلاف های درخت کهور که به گویش محلی هند sangar و sangri گفته می شود، دارای گوشت(pulp) شیرینی است. انسان و تقریبا تمام دام ها می توانند غلاف خشک درخت کهور را که به گویش محلی هند kho-kha گفته می شود، بخورند. گاهی اوقات غلاف های سبز با جوشاندن و خشک کردن طعمشان بهتر شده و به حیوانات خورانده می شوند. حتی انسان پیش از تاریخ از دانه های درخت کهور برای غذای دوران خشکسالی استفاده کرده است. گزارش شده است که در طول خشکسالی سخت سالهای ۱۸۹۹ و ۱۹۳۹ در هند، از پوست درخت کهور که دارای مزه بسیار تلخی است به عنوان علیق استفاده شده است. میزان برداشت غلاف درخت کهور در نواحی خشک با تغییر ۷/۱۰ درصد تقریبا ۰۰۰/۱۴کیلوگرم/ کیلومتر است. براساس گزارش ها ارزش گرمایشی چوب درخت کهور بالاست. همین امر موجب شده، چوب این درخت جزء هیزم های خوب محسوب شود.

استفاده های درمانی

در برخی مناطق از درخت کهور استفاده های درمانی می شود. گل های کهور در هاون کوبیده می شود و با شکر مخلوط گردیده و به عنوان ماده ضد سقط برای زنان حامله تجویز می شود. از دود برگ های درخت کهور برای رفع چشم درد استفاده می شود. در پنجاب هند از غلاف کهور به عنوان داروی قابض استفاده می شود. از پوست درخت کهور به عنوان داروی درمان رماتیسم، سرفه، سرماخوردگی، آسم و عقرب گزیدگی استفاده می شود. حتی از درخت کهور برای علاج مارگزیدگی نیز استفاده می شود.

تقدس درخت کهور

از ویژگی های جالب و بارز درخت کهور تقدس این درخت در رویشگاه های عمده آن است. این درخت نزد ساکنان بومی رویشگاه های عمده آن از قداست ویژه ای برخوردار است، به گونه ای که در غالب امکان مقدس این درخت رویانده شده و مورد تقدیس و احترام واقع می گردد. برای نمونه، درخت کهور از درختان سپنتا(=مقدس) در استان تامیل نادو(Tamil Nadu) هند محسوب می شود. درخت کهور در جنوب ایران نیز مقدس و سپنتاست. در غالب قبرستان ها، قدمگاه ها و امکان مقدس، درختان کهور متعددی وجود دارد که جلوه خاص و مقدسی به آن امکان داده است. وجود درخت کهور در این امکان معرف وجود پیوندی اعتقادی-اساطیری در باور مردمان بومی است. بناکردن یک مکان مقدس در جایی که درختان سرسبزی چون کهور وجود دارد، نمودی از تقدس و اعجازگری گیاه و نبات نزد انسان نخستین و باور کهن او به ادامه حیات پس از مرگ به هیات باشنده ای(=موجود) نباتی است.  باوری که تا امروز نیز ادامه دارد و از قِبَل آن انسان امروز نیز به شاخه های درخت کهور دخیل می بندد، سرسبزی آن را ادامه حیات متوفی و روانی روح او می داند، برگ و اجزای آن درخت را درمانگر و استعانت به آن را چاره ساز و حلال گره ها و مشکلات روحی-جسمانی می انگارد.

ریشه شناسی نام کهور

گستردگی نام کهور در جنوب ایران نشان می دهد که این نام متعلق به زبان اولیه بومیان جنوب نجد ایرانkarg; xa-، کُنار و جگjag متعلق به زبان(های) بومی ساکنان اولیه نجد ایران است که به رغم درآمیزش با مهاجران آریایی، این نام های بومی همچنان در گویش های جنوب ایران برجا مانده است. است. وجود جانام های متعدد در جنوب ایران که با نام این درخت ساخته شده، برای نمونه، کهورستان، کهور آباد، کهورتک، توکهور، کهوردان، کورستان، کهورک و غیره، معرف بومی بودن این درخت در جنوب ایران است. هرچند در متون ایرانی باستان و میانه نامی از این درخت به شکل «کهور» برده نشده، اما بررسی صرف اشتقاقی این نام و مقایسه آن با نام های گیاهان دیگر نشان می دهد که نام کهور، به همراه نام های خاص دیگری چون کرگ/خرگ

کهور درخت منظره ای

در برخی شهرهای جهان، از درخت کهور در چیدمان مناظر شهری استفاده شده ‌است و در بسیاری از بلوارها و ساختمان‌های مرکزی و اصلی شهر درخت کهور کاشته شده است. این درخت از طرف انجمن مناظر مزیلاوالی آمریکا، به عنوان درخت منظره‌ای شهری انتخاب و معرفی شده ‌است. پوشش سبز دانشگاه آریزونای آمریکا از گونه‌های این درخت تشکیل یافته و ساختمان‌های این دانشگاه را آراسته کرده است. شهرداری شارجه نیز درخت غاف(=کهور) را یکی از درختان منظره ای شهر معرفی کرده و نوع آبیاری و ویژگی طبیعی آن را در وبگاه رسمی شهرداری مختصرا شرح داده است.

 

نتیجه

درخت کهور از مهم ترین درختان بومی جنوب ایران است که نقش حائز اهمیتی در نظام زیست آن مناطق بازی می کند. این درخت کاربردها و کارکردهای متعدد و مختلفی دارد که از آن جمله می توان به تثبیت کردن خاک، استفاده به عنوان علیق، هیمه، ماده درمانی و غیره اشاره کرد. درخت کهور به دلیل استواری، همیشه بهار بودن، زیبایی ظاهری و داشتن سایه فراخ و فراگیر از درختان منظره ای مناسب محسوب می شود. بایسته است شهرداری بندرعباس به جای کشت درختان ناسازگار با شرایط اقلیمی منطقه، درخت کهور ایرانی را به عنوان «درخت منظره ای» شهر معرفی کند و در رویاندن و استفاده از آن اهتمام درخور و شایسته ای به عمل آورد.

«سرکشیدن درختانی چون کهور از تک خاک به فراز آسمان، معرف پیوند مادی و معنوی زمین و آسمان و نمود فرهنگ و هویت بومی این منطقه است؛ هویتی که برآمده از بوم-باشنده هایی چون درخت «کهور» است.»

در امارات متحده عربی از برگ های درخت کهور به عنوان سالاد استفاده می شود. برگ های خردشده کهور با ماهی و برنج مخلوط می شود و به عنوان غذایی خوشمزه خورده می شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *