RSS 

کاکتوس علوفه ای

فروش طرح توجیهی ، طرح اشتغالزایی، راه اندازی طرح پرورش کاکتوس علوفه ای

 

Image result for ‫اهمیت کاکتوس علوفه ای‬‎

 

کاکتوس گیاهی است از تیره کاکتوسیان (Cactaceae) تیره‌ای از میخک‌سانان که اغلب خاردار و گوشتی هستند.

کاکتوس در ابتدا تنها در شمال و جنوب و نواحی مرکزی آمریکا رشد می‌کرد اما امروزه در بسیاری از مناطق گرم و خشک جهان توسط مردم پراکنده شده کاکتوس طی طوفانهای ناگهانی آب ذخیره کرده و آب ذخیره شده را طی ماه‌های خشکسالی به مصرف می‌رساند. کاکتوسیان در ایران گونهٔ بومی ندارند.

بیشتر کاکتوس‌ها ریشه‌های عمیقی داشته و ساقه شبکه مانندی دارند که به‌عنوان منبع ذخیره آب عمل می‌کنند ساقه کاکتوس توسط تیغ‌هایی محافظت می‌شود. کاکتوسها برگهای خیلی کوچکی داشته و یا اصلاً برگ ندارند.

 

 

خاک مناسب برای کاکتوس

یکی از معیارهای تعیین کننده خاک مناسب برای کاکتوسها، آب و هوا می‌باشد. به گونه‌ای که در آب و هوای گرم نیاز این گیاهان به خاک قابل نفوذ و سبک بیشتر احساس می‌شود در حالی که در آب و هوای سرد که گیاهان نیاز به آبیاری چندانی ندارند به خاکی سنگین تر نیاز خواهد بود.

به طور کلی کاکتوسها خاک‌های با PH کمتر از ۷ تا نزدیک به ۷ را می‌پسندند. در بیشتر متون، ترکیب اصلی خاک کاکتوسها در اندازه‌های زیر سفارش شده است:

  • ۱ قسمت خاک باغچه + ۱ قسمت شن و ماسه (به نسبت مساوی) + ۱ قسمت کمپوست (مواد پوسیده گیاهی و خاک برگ)،
  • یک دوم قسمت خاک رسی + ۱ قسمت ماسه + ۱ قسمت خاک باغچه، یا
  • ۱ قسمت کمپوست + ۱ قسمت خاک پیت + یک قسمت ماسه

هرگاه به ترکیب‌های بالا در انتها، ۵ درصد خاک زغال اضافه شود اثر ویژه‌ای در جلوگیری از پوسیدگی و دیگر بیماری‌های قارچی خواهد داشت (حضور پتاس در خاک زغال، باعث این امر می‌شود).

البته در متون مختلف و در گفته‌های افراد با تجربه در زمینه تولید و پرورش کاکتوس به فرمول‌های مختلف دیگری نیز اشاره شده است. برخی از افراد در ترکیب خاک خود از کود حیوانی و برخی دیگر از ورمی کمپوست استفاده می‌کنند. به عنوان مثال می‌توان به این ترکیب اشاره کرد:

دو قسمت شن ریز شسته شده و شیرین (فاقد املاح) + کمتر از یک قسمت کود گاوی پوسیده + یک قسمت خاک برگ پوسیده با اندازه متوسط ذرات + مقدار بسیار کمی از قطعات خورد شده زغال چوب (این فرمول را بر اساس اطلاعات ذکر شده در تابلوی اطلاع رسانی باغ گلهای اصفهان در این قسمت ذکر کردم). خاک مناسب دیگری که معمولاً استفاده میکنند ۶۰درصد شن شسته شده ۲۰درصد پیت ماس و ۱۵درصد ورمی کمپوست بعلاوه مقداری زغال میباشد

شرایط محیطی مناسب برای کاکتوس

حرارت

این گیاه، به حد متوسط گرما در فصل بهار تا پاییز و شبهای خنک نیاز دارد. هوای زمستان باید خنک باشد (حدود ۱۰ تا ۱۴ درجه سانتی گراد).

کاکتوس هایی که تار دارند باید در محلی با دمای حداقل ۱۶ درجه نگهداری شوند. همچنین توجه داشته باشید که تهویه مناسب از جمله نیازهای کاکتوس است.

بهترین درجه برای نگهداری کاکتوس ها ۱۸ تا ۳۲ درجه سانتی گراد می باشد.

نور

باید توجه داشته باشید که میزان تابش نور و روشنایی محیط نگهداری کاکتوس ها در شکل ظاهری کاکتوس ها، رنگ گل، تعداد گل ها، ساقه ها و شکل غنچه های گل اهمیت فراوانی دارد. اما توجه داشته باشید به طور کلی، کاکتوس ها به نور زیاد (نزدیک پنجره های شرقی و غربی) و نور خیلی زیاد (نزدیک پنجره های جنوبی) نیاز دارند. نکته حائز اهمیت در مورد میزان نور محیط نگهداری کاکتوس ها در این است که چنانچه نور محیط کم باشد کاکتوس ها طراوت و زیبایی خود را از دست می دهند، و در مورد کاکتوس هایی که گل دارند، توانایی گل دهی خود را از دست می دهند.کاکتوس بعد از مدتی در نور کم ازبین میرود البته نور زیاد در تابستان باعث افتاب سوختگی می شود

رطوبت

رطوبت برای گیاه کاکتوس اهمیت چندانی ندارد. چرا که بومی مناطق خشک و صحرا های آمریکا میباشد

هوا

آب و هوای گیاه کاکتوس باید تقریبا گرم و یا کوهستانی باشد

 

 

 

معرفی کاکتوس علوفه‌ای

کاکتوس علوفه‌ای، گیاهی است چند ساله و گوشتی که در آب و هوای گرم و خشک با استفاده از حداقل رطوبت خاک رشد و نمو می یابد و تاج رویشی قابل ملاحظه‌ای را تولید می‌کند. این گیاه بسیار مقاوم و کم توقع بوده و می‌تواند تحولی در مراتع تخریب شده مناطق گرمسیری کشور بوجود آورد. کاکتوس علوفه‌ای یک گونه چند منظوره بوده که علاوه بر علوفه، میوه‌های بسیار شیرین و مقوی دارد و در برخی کشورها، بازار خوبی را به خود اختصاص داده است. این گیاه دارای خواص دارویی است و عسل حاصل از این گیاه از مرغوب‌ترین عسل‌ها بوده که این امر خود می‌تواند امکان فعالیت پرورش زنبور را در کنار کشت این علوفه به وجود آورد و منبع درآمدی مضاعفی برای کشاورزان باشد. در صورت تولید میوه کاکتوس هر کیلوگرم آن ۴ تا ۸ دلار ارزش خواهد داشت.

 

شرایط مناسب رشد

 خاک مناسب برای کاشت کاکتوس علوفه‌ای باید حداکثر ۱۵- ۲۰ درصد خاک رس داشته و دارای زهکشی مناسب، عمیق و سبک باشد. بهترین ph برای کاکتوس علوفه‌ای حدود ۸/۲ تا ۸/۵ است. کاکتوس علوفه‌ای به شوری خاک حساس است و شوری خاک بیش از یک دسی زیمنس بر متر و درجه حرارت زیر صفر برای کاشت این گونه دو عامل محدودکننده محسوب می‌شوند.

نحوه تکثیر

روش تکثیر کاکتوس علوفه‌ای بسیار ساده است، تکثیر این گونه با استفاده از قطعات بوته کاکتوس امکان‌پذیر است. قطعات مورد نیاز برای تکثیر، از بوته‌های سر حال و سالم تهیه می‌شود. اندازه قطعات تهیه شده از بوته‌ها باید متوسط تا بزرگ باشد. این قطعات را در انتهای فصل رشد و با اعمال یک تنش  ملایم خشکی برداشت می‌کنند.

مواد مغذی کاکتوس

این گیاه دارای ذخیره انرژی بالایی به صورت بافت نشاسته‌ای بوده و مقدار زیادی املاح معدنی دارد که می‌توان با یک جیره مناسب به صورت تلفیقی با سایر گونه‌های مرتعی، خصوصا خانواده کراس‌ها، بخش اعظم نیاز غذایی دام را تامین کرد. کاکتوس‌های بدون خار دارای ۸۰% آب و ۱/۵-۲% پروتئین و حدود ۱/۵% چربی و ۸/۶ % فیبر هستند.

برداشت کاکتوس علوفه‌ای

زمان کاشت کاکتوس علوفه‌ای در فصل پاییز و یک ماه قبل از شروع اولین بارندگی و نحوه کاشت به صورت دستی است. کاکتوس علوفه ای را در انتهای  فصل رشد برداشت کرده و به وسیله‌ی داس از بوته‌ها جدا می‌کنند.  میزان برداشت کاکتوس علوفه‌ای بستگی به سن گیاه، تراکم گیاه و میزان بارندگی منطقه دارد. بطور متوسط در سال اول  ۲-۴ برگ از هر بوته برداشت می‌شود و به مرور تعداد آن افزایش می‌یابد. کاکتوس‌های برداشت شده در محیط خشک و سایه نگهداری و سطح آنها را با کاه و کلش به قطر ۵-۱۰ سانتی متر پوشش می‌دهند و به منظور جلوگیری از پوسیدگی هر ۴-۶ هفته زیر و رو می‌گردند.

 

در شرایط مناسب کاکتوس‌های علوفه‌ای را می‌توان به مدت ۶ ماه نگهداری کرد. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده در کشور، تا چند سال آینده تا ۴۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی و مناطق مستعد به منظور تامین خوراک دام به زیر کشت کاکتوس علوفه‌ای خواهد رفت. بر اساس شرایط آب و هوایی ایران انتظار است از هر هکتار مرتع آن در سال، به طور متوسط بیش از ۱۰۰ تن برگ گوشتی بدست آید که پس از خرد کردن به تعلیف دام سبک و سنگین می‌رسد.

نحوه مصرف در جیره دام

کاکتوس علوفه‌ای نباید در معرض چرای مستقیم دام باشد زیرا بزاق دام به عنوان عامل بازدارنده مانع رشد مجدد گیاه از قسمت قطع شده می‌گردد. برای استفاده از آن در جیره، قطعات کاکتوس قطع شده را خرد نموده و آنها را به صورت قطعات کوچک به صورت دستی به دام داده می‌شود. این گیاه خوش‌خوراک بوده و شتر، بز، گوسفند و گاو تمایل فراوانی برای تغذیه از این گیاه نشان می‌دهند. تغذیه دام از این گیاه به ویژه در مناطق خشک دام را تا حد زیادی از نوشیدن آب بی نیاز می‌کند.

 

 

مبداء کاکتوس علوفه ای که به تازگی و به صورت تحقیقاتی در ایران کشت آن آغاز شده است از کشور تونس می باشد.

طبق برنامه ریزیهای انجام شده تا چند سال آینده تا ۴۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی و مناطق مستعد کشور به منظور تامین خوراک دام به زیر کشت کاکتوس علوفه ای ومیوه ای خواهد رفت.

برای پرورش این محصول باید خاطرنشان کرد که در صورتی که میزان بارندگی ۲۰۰ تا ۶۰۰ میلیمتر باشد این نوع کاکتوسهای بدون خار ۲۰ تا ۴۰۰ تن در هکتار علوفه تر تولید می کنند.

کاکتوس های بدون خار دارای ۸۰% آب و ۵/۱-۲% پروتئین و حدود ۵/۱% چربی و ۶/۸ % فیبر هستند.

کاشت کاکتوس های علوفه ای با مقاومت ویژه ای که به وضعیت نامساعد محیطی از جمله درجه حرارت های بالا و خشکیهای طولانی مدت و خاکهای فقیر دارند در برخی از استانهای کشور قابل گسترش است. زمان کاشت آن در فصل پاییز و یک ماه قبل از شروع اولین بارندگی و نحوه کاشت به صورت دستی است.

این گیاه تحمل یخ زدگی طولانی مدت و آب ایستادگی و شوری آب و خاک را نداشته، اما در برابر خشکسالی و کم آبی بسیار مقاوم است و می تواند با میانگین بارش سالانه ۱۰۰ میلی لیتر رشد کند و جایگزین مناسبی برای ذرت علوفه ای و دیگر محصولاتی است که به آب زیادی نیاز دارند.

این کاکتوس تولید میوه نیز می کند، میوه کاکتوس در جامعه انسانی قابل استفاده است. این گیاه در اوایل بهار به گل می نشیند و میوه های شیرین متمایل به ملس، با گوشت و آب زیاد تولید می کند که دارای خواص درمانی متعددی می باشد که مهمترین آن مربوط به بیماری های گوارشی معده است.

کاکتوس علوفه ای، گیاهی است چند ساله و گوشتی که در آب و هوای گرم و خشک با استفاده ازحداقل رطوبت خاک رشد و نمو می یابد و تاج رویشی قابل ملاحظه ای را تولید می کند. این گیاه بسیار مقاوم و کم توقع بوده و می تواند تحولی در مراتع تخریب شده منطقه بوجود آورده و در پایین ترین کلاسهای خاک مرتعی رشد می کند.

از هر هکتار مرتع آن در سال، به طور متوسط بیش از ۱۰۰ تن برگ گوشتی بدست می آید که پس ازخرد کردن به تعلیف دام سبک و  تعلیف دام سنگین می رسد.

این گیاه دارای ذخیره انرژی بالایی به صورت بافت نشاسته ای بوده و واجد تعداد کثیری از املاح معدنی است که بصورت تلفیقی با سایر گونه های مرتعی، خصوصا خانواده کراسها، بخش اعظم نیاز غذایی دام را تامین می کند.

 

زیر خانواده‌های کاکتوس

کاکتوس‌ها به سه گروه زیر تقسیم می‌شوند:

  • زیر خانواده پرسکیه Pereskia
  • زیر خانواده اوپنسیه Opuntia
  • زیر خانواده کاکتاسهcactaceae

برای دانستن تفاوت میان این سه دسته باید به تفاوت‌های ظاهری و ژنتیکی آنها دقت کرد. دسته اول در واقع کاکتوسهایی هستند که کاملاً داری برگ می‌باشند و از نظر ظاهری تا حدودی مانند گلهای رز رونده می‌باشند با این تفاوت که آنها از خانواده کاکتوسها و دارای آرئول هستند. دسته دوم کاکتوسهایی هستند که دارای برگهای موقتی هستند که در جوانه‌های نو ظهور دیده می‌شوند و به سرعت و بر اثر افزایش سن و کمبود رطوبت می‌ریزند. دسته سوم کاکتوسهایی هستند که اصلا و ابدا برگی در آنها مشاهده نمی‌شود که این دسته تمامی خانواده‌های اکینو کاکتوس و انواع سروس‌ها را شامل می‌گردند.

زیر خانواده پرسکیه Pereskia

زتا معمولی باPH حدود ۵/۶ – ۵/۷ نگهداری می‌شوند و قلمه‌های ساقه این گیاهان براحتی در ماسه ریشه‌دار می‌شوند (برای تکثیر مشکلی ندارند).

زیر خانواده اوپنسیه Opuntia

کاکتوس‌های اوپنسیه به فارسی کاکتوس‌های راکتی نامیده می‌شوند. که در برگیرنده انواع کاکتوس‌های برگ پهن، راکتی، زرد، راکت درشت و کوچک هستند. این دسته از کاکتوس‌ها گاهی در مناطق گرمسیری میوه‌های خوراکی تولید می‌کنند که مصارف دارویی دارد.

زیر خانواده سریوس cereus

(باید دانست که زیر خانواده‌ای به این نام وجود ندارد، دسته کاکتاسه cactaceae درست است که انواع کاکتوسهای ستونی (سروس‌ها) دراین طبقه قرار می‌گیرند)

 

کاکتوس‌های کشیده و مخروطی در زیر خانواده سریوس قرار دارند. این دسته از کاکتوس‌ها در مناطق سردسیری در فضای گلخانه‌ها قابل حفاظت و نگهداری می‌باشند. این گیاهان بدلیل خارهای گزنده و حساسیت‌زا ایجاد مشکل می‌کنند پس در منازل از دسترس بچه‌ها دور نگه دارید. مامیلاریا از جمله کاکتوس‌های کوچک و ریز هستند که گل دهی منظم هر ساله دارند. این کاکتوس بسیار کوچک و دارای فرم دایره‌ای کوچک هستند. گیاه لی توپس که به کاکتوس شباهت دارد عیناً شبیه یک تخته سنگ است که از وسط آن یک گل خارج شده‌است (شبه کاکتوس).

 

پرورش کاکتوس‌ها

ترکیب خاکی کاکتوس‌ها، باید شنی رسی و درصد بیشتری از شن یا سنگریزه باشد. کاکتوس‌ها آبیاری منظم و با فواصل بیش از گیاهان معمول نیاز دارند و بسته به سرعت رشد و فصل، تعداد و فواصل آبیاری تنظیم می‌شود. کاکتوس‌ها در مناطق گرم و پر نور رشد می‌کنند زیرا بومی آمریکای لاتین هستند. کاکتوس‌ها به نور زیادی احتیاج دارند و در محیط‌های کم نور معمولاً رشد علفی می‌کنند و منظره ظاهری آن‌ها از حالت کاکتوس بودن خارج می‌شود.

 

تکثیر کاکتوس‌ها

تکثیر کاکتوس‌ها به دو شیوه انجام می‌شود:

  • جنسی
  • غیر جنسی

بعضی از کاکتوس‌ها نظیر مامیلاریا گل دهی منظم هر ساله دارند. بذر سیاه رنگ کوچک تولید می‌کنند. بعضی دیگر از کاکتوس‌ها نظیر زیئو کاکتوس که گل‌های بسیار کم دوامی دارند تولید بذر کمتری می‌کنند.

 

تکثیر بذری کاکتوس‌ها

عموم کاکتوس‌ها بذرهای بسیار ریز با قوه نامیه نسبتاً کوتاه دارند. نکات مهم در کشت بذری کاکتوس: – بذرها قوه نامیه مناسبی داشته باشند؛ یعنی تعداد جوانه زنی گیاه در زمان معین به اندازه قابل قبول باشد؛ نحوه کشت طوری باشد که بذرهای ریز بتوانند جوانه بزنند. بنابراین کاکتوس‌ها را در سبدهای پلاستیکی کم عمق با یک خاک بسیار سبک (ترجیحاً پیت ماس) کشت می‌کنند. آبیاری بسترهای کشت در پای گیاه انجام می‌گیرد، یا اینکه سبدها را در ظرف‌های آبی قرار داده که بتدریج آب را جذب می‌کند و گیاه و بذرها مرطوب شده و بعد جوانه می‌زنند. مثل هر گیاه دیگر بذرکاری باعث طولانی شدن زمان رشد و نمو و بلوغ گیاه می‌شود.

تکثیر رویشی کاکتوس

قلمه زدن

عمده‌ترین تکثیر رویشی کاکتوس‌ها قلمه زدن (به انگلیسی: Cutting) است. قلمه زدن در کاکتوس به فصل بستگی دارد و بهترین فصل برای آن اوایل تابستان می‌باشد. بطوری که آن‌ها را در یک بستر سبک و محیط با رطوبت کافی با آبیاری منظم کشت می‌کنند. اما قبل از اینکه قلمهٔ کاکتوس مخصوصاً کاکتوس‌های گوشتی نظیر سرئوس‌ها وارد بسترهای کشت شوند باید شیرابه گیاه را قطع کرد. برای انجام چنین عملی قبلاً قطعات جدا شده یا قلمه‌های کاکتوس را به مدت چندین ساعت در معرض تابش مستقیم آفتاب در تابستان قرار می‌دادند تا اینکه جریان شیرابه قطع می‌شد و سپس اقدام به کشت آن می‌کردند. اما امروزه با توجه به اینکه ریشه‌دار کردن گیاهان در کمترین زمان حائز اهمیت است قلمه‌ها را در آب ولرم حدود ۴۵ درجه سانتی گراد قرار می‌دهند. که در نتیجه جریان شیرابه قلمه‌ها قطع می‌شود. سپس آنها را در بستر کاشت قرار می‌دهند. روش معمول این است که قلمه با توجه به سطح برش داده شده چند روزی در سایه وسپس در شن خالی کاشته میشود

پیوند زدن

کار دیگری که بیشتر به‌عنوان یک هنر به نظر می‌رسد عمل پیوند (به انگلیسی: Grafting) در کاکتوس است. آنچه مسلم است سرئوس‌ها یا کاکتوس‌های مخروطی، پایه‌های بسیار خوبی برای بیشتر مامیلاریاها یا اوپنسیه‌ها هستند.از پای های خوب دیگر سند پدرو است

میوه کاکتوس

 

امروزه میوه کاکتوس به عنوان میوه درجه اول در بعضی از کشورها مورد علاقه مردم است.

کشور مراکش به عنوان یکی از بزرگترین صادرکننده این میوه‌است که مناطق وسیعی را در این کشور در بر گرفته‌است. البته میوه کاکتوس باید به خوبی برسد تا قابل استفاده گردد . زیرا خارهای بسیار ریز میوه کاکتوس بعد از رسیدن از میوه جدا شده و می شود میوه را با خیال راحت میل نمود . البته اگر میوه را کال بچینیم خارهای میوه بر آن باقی خواهند ماند و حتی با زرد شدن رنگ میوه باز همه خارها نخواهند ریخت . میوه کاکتوس بسیار مقوی بوده و دارای طبعی بسیار گرم می باشد . مزه آن نیز مابین مزه آناناس و کیوی و انبه می باشد . به دلیل داشتن پوست ضخیم میوه تا مدتها حتی در بیرون یخچال هم قابل به نگهداری می باشد . درون میوه نیز تخمهای ریزی وجود دارد که سفت بوده و کمی خوردن میوه را مشکل می نماید .

 

فروش طرح توجیهی ، طرح اشتغالزایی ، راه اندازی طرح پرورش کاکتوس علوفه ای

Image result for ‫کاکتوس علوفه ای‬‎

کاکتوس علوفه ای جایگزین مناسب خوراک دام در مناطق گرمسیری کشور

در سال ۱۳۸۳ با حضور نماینده تونسی شرکت ایکاردا در ایران و معرفی کاکتوس علوفه‌ای، این گیاه توسط سازمان منابع طبیعی و جنگلداری ایران از لحاظ سازگاری با شرایط زیست ـ محیطی کشور مورد بررسی قرار گرفت و تایید شد. بعد از آن وزارت جهاد کشاورزی با ایجاد مزارع آزمایشی، طرح کاشت کاکتوس علوفه‌ای را در چند استان کشور، از جمله فارس، بوشهر، خوزستان، ایلام و… در مدت سه سال به مرحله اجرا درآورد .کاکتوس علوفه‌ای گیاهی چند منظوره است که می‌تواند در شرایط سخت خشکسالی بیش از ۳۰- ۲۵ درصد نیاز دام کشور را تامین نماید.

کـاکـتـوس عـلـوفه‌ای بــا نــام عــلــمــی Opuntiaficus-indica گونه‌ای از کاکتوس‌ها است که امکان کشت گسترده آن در کشور وجود دارد. این گیاه باارزش که مقاومت زیادی در برابر کم‌آبی و شرایط نامساعد جوی دارد می‌تواند به‌عنوان منبع باارزشی در تامین علوفه مورد نیاز کشور مورد توجه قرار گیرد. میوه این‌گونه از کاکتوس‌ مصرف خوراک انسانی دارد و از ساقه آن نیز می‌توان برای تامین علوفه استفاده کرد. در این گزارش به جنبه‌های مختلف سرمایه‌گذاری در اینگونه گیاهی می‌پردازیم که در ادامه پیش‌رو دارید.

 

 

این گیاه از سال ۸۳ وارد کشور شد و طرح‌های تحقیقاتی و مطالعاتی کشت گسترده آن در همان زمان انجام شد اما بنا به دلایلی در ادامه راه متوقف شد و در حال حاضر هم کشت گسترده آن در کشور صورت نمی‌گیرد اما قابلیت‌های خوبی برای سرمایه‌گذاری دارد. وی ادامه می‌دهد: این گیاه دارای ویژگی‌های خاصی است که سرمایه‌گذاری روی آن را اقتصادی می‌کند اما در مناطقی که زمستان‌های سردی دارد قابل کشت نیست. اما اگر تحقیقات مناسبی روی این گیاه انجام شود می‌تواند آن را به یکی از منابع اصلی تامین علوفه در کشور تبدیل کند.

 

  در حال حاضر در مناطق آفریقایی و بخش‌هایی از آمریکا کشت این گیاه به‌صورت گسترده انجام می‌شود و کشورهای آمریکا، آرژانتین، مکزیک و تونس و بسیاری از کشورهای دیگر، بخش مهمی از علوفه دام خود را از کاکتوس بدون خار تامین می‌کنند. در کشور ما تامین علوفه موضوعی بسیار جدی است و به دلیل محدودیت‌های منابع آبی این امر تبدیل به یک دغدغه همیشگی شده است. کاشت کاکتوس علوفه‌ای با مقاومت ویژه‌ای که به وضعیت نامساعد محیطی از جمله درجه حرارت‌های بالا و خشکی‌های طولانی‌مدت و خاک‌های فقیر دارد می‌تواند راه مناسبی برای حل بخشی از این مشکل باشد

 

یکی از مزیت‌هایی که کشت این گیاه را اقتصادی می‌کند هزینه‌های پایین کشت و تکثیر آن است که در کاهش هزینه‌های تولید بسیار موثر است و به لحاظ اقتصادی مزیت‌های خوبی را برای توسعه کشت کاکتوس بدون خار در کشور به وجود می‌آورد. وی ادامــه مـی‌دهـد: در بازار‌های جهانی هم تقاضای مناسبی برای این محصول وجود دارد بنابراین در صورت عدم استقبال تولید‌کنندگان و دامداران کشور می‌توان برای صادرات این محصول برنامه‌ریزی کرد. عرب می‌گوید: کشت کاکتوس علوفه‌ای بسیار اقتصادی است و تنها هزینه‌های بذر و کشت اولیه و هزینه‌های برداشت آن مدنظر است و چون بسیار مقاوم است هزینه‌های داشت از قبیل هزینه‌های کود و سم و آبیاری و… بسیار پایین و در حد صفر است. 

 

این گیاه از طریق کشت بافت هم قابل تکثیر است اما مهم‌ترین روش تکثیر کاکتوس علوفه‌ای با استفاده از قطعات بوته کاکتوس و قلمه‌زنی امکان‌پذیر است. قطعات مورد نیاز برای تکثیر، از بوته‌های سرحال و سالم تهیه می‌شود. بنابراین به‌راحتی قابل تکثیر است و از این نظر نیز هزینه‌های به‌مراتب کمتری نسبت به دیگر گیاهان علوفه‌ای دارد. 

 

براساس مطالعات انجام شده در زمینه تحقیقات بازار این محصول و براساس میانگین قیمت‌های خوراک دام در کشور این محصول با قیمت هر تن ۷۰۰ هزار تا یک میلیون تومان در بازار قابل فروش است بنابراین در هر هکتار به‌طور متوسط حدود ۱۰۰ میلیون تومان محصول خواهید داشت، این درحالی است که در محصولی مانند برنج این رقم ۲۴ تا ۳۰ میلیون تومان تخمین زده می‌شود. از این رو اقتصادی است تا توجه ویژه‌ای به کشت گسترده این محصول در کشور انجام گیرد.

 

 

مواد مغذی کاکتوسظ
این گیاه دارای ذخیره انرژی بالایی به صورت بافت نشاسته‌ای بوده و مقدار زیادی املاح معدنی دارد که می‌توان با یک جیره مناسب به صورت تلفیقی با سایر گونه‌های مرتعی، خصوصا خانواده گراس‌ها، بخش اعظم نیاز غذایی دام را تامین کرد. کاکتوس‌های بدون خار دارای ۸۰% آب و ۵/۱-۲% پروتئین و حدود ۵/۱% چربی و ۶/۸ % فیبر هستند
برداشت کاکتوس علوفه‌ای
کاکتوس علوفه ای را در انتهای فصل رشد برداشت کرده و به وسیله‌ی داس از بوته‌ها جدا می‌کنند. میزان برداشت کاکتوس علوفه‌ای بستگی به سن گیاه، تراکم گیاه و میزان بارندگی منطقه دارد به گونه ای که با بارندگی ۲۰۰ تا ۶۰۰ میلیمتر، ۲۰ تا ۴۰۰ تن در هکتار علوفه تر تولید می کنند. بر اساس شرایط آب و هوایی ایران انتظار است از هر هکتار مرتع آن در سال، به طور متوسط بیش از ۱۰۰ تن برگ گوشتی بدست آید. بطور متوسط در سال اول ۲-۴ برگ از هر بوته برداشت می‌شود و به مرور تعداد آن افزایش می‌یابد. کاکتوس‌های برداشت شده در محیط خشک و سایه نگهداری و سطح آنها را با کاه و کلش به قطر ۵-۱۰ سانتی متر پوشش می‌دهند و به منظور جلوگیری از پوسیدگی هر ۴-۶ هفته زیر و رو می‌گردند. در شرایط مناسب کاکتوس‌های علوفه‌ای را می‌توان به مدت ۶ ماه نگهداری کرد

کشورهای امریکا، آرژانتین، مکزیک و تونس و بسیاری از کشورهای دیگر، بخش مهمی از علوفه دام خود را از کاکتوس بدون خار تامین می‌کنند. در کشور ما تامین علوفه موضوعی بسیار جدی است و به دلیل محدودیت‌های منابع آبی این امر تبدیل به یک دغدغه‌ی همیشگی شده است. کاشت کاکتوس های علوفه ای با مقاومت ویژه ای که به وضعیت نامساعد محیطی از جمله درجه حرارت های بالا و خشکی های طولانی مدت و خاک های فقیر دارند می‌تواند راه مناسبی برای حل قسمتی از این مشکل بوده و جایگزین مناسبی برای ذرت علوفه ای و دیگر محصولات با نیاز آبی بالا باشد.

گونه کاکتوس علوفه ای Opuntia ficus-indica نباید در معرض چرای مستقیم دام باشد زیرا بزاق دام به عنوان عامل بازدارنده مانع رشد مجدد پد گیاه از قسمت قطع شده می گردد. بنابراین کشت و پرورش این گیاه در شرایط قرق صورت می گیرد و پس از استقرار، پدها قطع و با خرد نمودن آنها به قطعات کوچک تغذیه به صورت دستی انجام می شود.

با توجه به فشار چرای دام روستایی بر مراتع، تصور کنید که کاشت و پرورش این گیاه در مزرعه کشاورزان و سپس ارائه آن به دام چه نقش به سزایی در کاهش فشار وارد بر مراتع حریم روستا می تواند داشته باشد.

 

 

مزیت‌های سرمایه‌گذاری در کشت کاکتوس علوفه‌ای

کاکتوس‌ علوفه‌ای یا کاکتوس‌ بدون خار دارای ۸۰ درصد آب و ۱/۵ تا ۲ درصد پروتئین و حدود ۱/۵ درصد چربی و ۸/۶ درصد فیبر هستند که می‌تواند منبع مناسبی برای تامین خوراک دام در کشور باشد. جعفر امیری، کارشناس کشاورزی درخصوص مزیت‌های کشت کاکتوس علوفه‌ای به «فرصت امروز» می‌گوید: کاکتوس علوفه‌ای به دلیل مقاومت بالایی که در برابر کم‌آبی دارد می‌تواند به‌عنوان گونه‌ای جدید در تامین علوفه مورد نیاز کشور مطرح باشد و کشور را از واردات علوفه تا حد زیادی بی‌نیاز کند.

 

معرفی کاکتوس علوفه‌ای

کاکتوس علوفه‌ای، گیاهی است چند ساله و گوشتی که در آب و هوای گرم و خشک با استفاده از حداقل رطوبت خاک رشد و نمو می یابد و تاج رویشی قابل ملاحظه‌ای را تولید می‌کند. این گیاه بسیار مقاوم و کم توقع بوده و می‌تواند تحولی در مراتع تخریب شده مناطق گرمسیری کشور بوجود آورد. کاکتوس علوفه‌ای یک گونه چند منظوره بوده که علاوه بر علوفه، میوه‌های بسیار شیرین و مقوی دارد و در برخی کشورها، بازار خوبی را به خود اختصاص داده است. این گیاه دارای خواص دارویی است و عسل حاصل از این گیاه از مرغوب‌ترین عسل‌ها بوده که این امر خود می‌تواند امکان فعالیت پرورش زنبور را در کنار کشت این علوفه به وجود آورد و منبع درآمدی مضاعفی برای کشاورزان باشد. در صورت تولید میوه کاکتوس هر کیلوگرم آن ۴ تا ۸ دلار ارزش خواهد داشت.

شرایط مناسب رشد

 خاک مناسب برای کاشت کاکتوس علوفه‌ای باید حداکثر ۱۵- ۲۰ درصد خاک رس داشته و دارای زهکشی مناسب، عمیق و سبک باشد. بهترین ph برای کاکتوس علوفه‌ای حدود ۸/۲ تا ۸/۵ است. کاکتوس علوفه‌ای به شوری خاک حساس است و شوری خاک بیش از یک دسی زیمنس بر متر و درجه حرارت زیر صفر برای کاشت این گونه دو عامل محدودکننده محسوب می‌شوند.

 

نحوه تکثیر

روش تکثیر کاکتوس علوفه‌ای بسیار ساده است، تکثیر این گونه با استفاده از قطعات بوته کاکتوس امکان‌پذیر است. قطعات مورد نیاز برای تکثیر، از بوته‌های سر حال و سالم تهیه می‌شود. اندازه قطعات تهیه شده از بوته‌ها باید متوسط تا بزرگ باشد. این قطعات را در انتهای فصل رشد و با اعمال یک تنش  ملایم خشکی برداشت می‌کنند.

مواد مغذی کاکتوس

این گیاه دارای ذخیره انرژی بالایی به صورت بافت نشاسته‌ای بوده و مقدار زیادی املاح معدنی دارد که می‌توان با یک جیره مناسب به صورت تلفیقی با سایر گونه‌های مرتعی، خصوصا خانواده کراس‌ها، بخش اعظم نیاز غذایی دام را تامین کرد. کاکتوس‌های بدون خار دارای ۸۰% آب و ۱/۵-۲% پروتئین و حدود ۱/۵% چربی و ۸/۶ % فیبر هستند.

برداشت کاکتوس علوفه‌ای

زمان کاشت کاکتوس علوفه‌ای در فصل پاییز و یک ماه قبل از شروع اولین بارندگی و نحوه کاشت به صورت دستی است. کاکتوس علوفه ای را در انتهای  فصل رشد برداشت کرده و به وسیله‌ی داس از بوته‌ها جدا می‌کنند.  میزان برداشت کاکتوس علوفه‌ای بستگی به سن گیاه، تراکم گیاه و میزان بارندگی منطقه دارد. بطور متوسط در سال اول  ۲-۴ برگ از هر بوته برداشت می‌شود و به مرور تعداد آن افزایش می‌یابد. کاکتوس‌های برداشت شده در محیط خشک و سایه نگهداری و سطح آنها را با کاه و کلش به قطر ۵-۱۰ سانتی متر پوشش می‌دهند و به منظور جلوگیری از پوسیدگی هر ۴-۶ هفته زیر و رو می‌گردند.

در شرایط مناسب کاکتوس‌های علوفه‌ای را می‌توان به مدت ۶ ماه نگهداری کرد. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده در کشور، تا چند سال آینده تا ۴۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی و مناطق مستعد به منظور تامین خوراک دام به زیر کشت کاکتوس علوفه‌ای خواهد رفت. بر اساس شرایط آب و هوایی ایران انتظار است از هر هکتار مرتع آن در سال، به طور متوسط بیش از ۱۰۰ تن برگ گوشتی بدست آید که پس از خرد کردن به تعلیف دام سبک و سنگین می‌رسد.

نحوه مصرف در جیره دام

کاکتوس علوفه‌ای نباید در معرض چرای مستقیم دام باشد زیرا بزاق دام به عنوان عامل بازدارنده مانع رشد مجدد گیاه از قسمت قطع شده می‌گردد. برای استفاده از آن در جیره، قطعات کاکتوس قطع شده را خرد نموده و آنها را به صورت قطعات کوچک به صورت دستی به دام داده می‌شود. این گیاه خوش‌خوراک بوده و شتر، بز، گوسفند و گاو تمایل فراوانی برای تغذیه از این گیاه نشان می‌دهند. تغذیه دام از این گیاه به ویژه در مناطق خشک دام را تا حد زیادی از نوشیدن آب بی نیاز می‌کند.

مبداء کاکتوس علوفه ای که به تازگی و به صورت تحقیقاتی در ایران کشت آن آغاز شده است از کشور تونس می باشد.

طبق برنامه ریزیهای انجام شده تا چند سال آینده تا ۴۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی و مناطق مستعد کشور به منظور تامین خوراک دام به زیر کشت کاکتوس علوفه ای ومیوه ای خواهد رفت.

برای پرورش این محصول باید خاطرنشان کرد که در صورتی که میزان بارندگی ۲۰۰ تا ۶۰۰ میلیمتر باشد این نوع کاکتوسهای بدون خار ۲۰ تا ۴۰۰ تن در هکتار علوفه تر تولید می کنند.

کاکتوس های بدون خار دارای ۸۰% آب و ۵/۱-۲% پروتئین و حدود ۵/۱% چربی و ۶/۸ % فیبر هستند.

کاشت کاکتوس های علوفه ای با مقاومت ویژه ای که به وضعیت نامساعد محیطی از جمله درجه حرارت های بالا و خشکیهای طولانی مدت و خاکهای فقیر دارند در برخی از استانهای کشور قابل گسترش است. زمان کاشت آن در فصل پاییز و یک ماه قبل از شروع اولین بارندگی و نحوه کاشت به صورت دستی است.

این گیاه تحمل یخ زدگی طولانی مدت و آب ایستادگی و شوری آب و خاک را نداشته، اما در برابر خشکسالی و کم آبی بسیار مقاوم است و می تواند با میانگین بارش سالانه ۱۰۰ میلی لیتر رشد کند و جایگزین مناسبی برای ذرت علوفه ای و دیگر محصولاتی است که به آب زیادی نیاز دارند.

این کاکتوس تولید میوه نیز می کند، میوه کاکتوس در جامعه انسانی قابل استفاده است. این گیاه در اوایل بهار به گل می نشیند و میوه های شیرین متمایل به ملس، با گوشت و آب زیاد تولید می کند که دارای خواص درمانی متعددی می باشد که مهمترین آن مربوط به بیماری های گوارشی معده است.

کاکتوس علوفه ای، گیاهی است چند ساله و گوشتی که در آب و هوای گرم و خشک با استفاده ازحداقل رطوبت خاک رشد و نمو می یابد و تاج رویشی قابل ملاحظه ای را تولید می کند. این گیاه بسیار مقاوم و کم توقع بوده و می تواند تحولی در مراتع تخریب شده منطقه بوجود آورده و در پایین ترین کلاسهای خاک مرتعی رشد می کند.

از هر هکتار مرتع آن در سال، به طور متوسط بیش از ۱۰۰ تن برگ گوشتی بدست می آید که پس ازخرد کردن به تعلیف دام سبک و تعلیف دام سنگین می رسد.

این گیاه دارای ذخیره انرژی بالایی به صورت بافت نشاسته ای بوده و واجد تعداد کثیری از املاح معدنی است که بصورت تلفیقی با سایر گونه های مرتعی، خصوصا خانواده کراسها، بخش اعظم نیاز غذایی دام را تامین می کند.

Image result for ‫کاکتوس علوفه ای‬‎

فروش طرح توجیهی ، طرح اشتغالزایی ، راه اندازی طرح پرورش کاکتوس علوفه ای

کاکتوس علوفه ای جایگزین مناسب خوراک دام در مناطق گرمسیری کشور

در سال ۱۳۸۳ با حضور نماینده تونسی شرکت ایکاردا در ایران و معرفی کاکتوس علوفه‌ای، این گیاه توسط سازمان منابع طبیعی و جنگلداری ایران از لحاظ سازگاری با شرایط زیست ـ محیطی کشور مورد بررسی قرار گرفت و تایید شد. بعد از آن وزارت جهاد کشاورزی با ایجاد مزارع آزمایشی، طرح کاشت کاکتوس علوفه‌ای را در چند استان کشور، از جمله فارس، بوشهر، خوزستان، ایلام و… در مدت سه سال به مرحله اجرا درآورد .کاکتوس علوفه‌ای گیاهی چند منظوره است که می‌تواند در شرایط سخت خشکسالی بیش از ۳۰- ۲۵ درصد نیاز دام کشور را تامین نماید. 

معرفی کاکتوس علوفه‌ای

کاکتوس علوفه‌ای، گیاهی است چند ساله و گوشتی که در آب و هوای گرم و خشک با استفاده از حداقل رطوبت خاک رشد و نمو می یابد و تاج رویشی قابل ملاحظه‌ای را تولید می‌کند. این گیاه بسیار مقاوم و کم توقع بوده و می‌تواند تحولی در مراتع تخریب شده مناطق گرمسیری کشور بوجود آورد. کاکتوس علوفه‌ای یک گونه چند منظوره بوده که علاوه بر علوفه، میوه‌های بسیار شیرین و مقوی دارد و در برخی کشورها، بازار خوبی را به خود اختصاص داده است. این گیاه دارای خواص دارویی است و عسل حاصل از این گیاه از مرغوب‌ترین عسل‌ها بوده که این امر خود می‌تواند امکان فعالیت پرورش زنبور را در کنار کشت این علوفه به وجود آورد و منبع درآمدی مضاعفی برای کشاورزان باشد. در صورت تولید میوه کاکتوس هر کیلوگرم آن ۴ تا ۸ دلار ارزش خواهد داشت.

شرایط مناسب رشد

 خاک مناسب برای کاشت کاکتوس علوفه‌ای باید حداکثر ۱۵- ۲۰ درصد خاک رس داشته و دارای زهکشی مناسب، عمیق و سبک باشد. بهترین ph برای کاکتوس علوفه‌ای حدود ۸/۲ تا ۸/۵ است. کاکتوس علوفه‌ای به شوری خاک حساس است و شوری خاک بیش از یک دسی زیمنس بر متر و درجه حرارت زیر صفر برای کاشت این گونه دو عامل محدودکننده محسوب می‌شوند.

نحوه تکثیر

روش تکثیر کاکتوس علوفه‌ای بسیار ساده است، تکثیر این گونه با استفاده از قطعات بوته کاکتوس امکان‌پذیر است. قطعات مورد نیاز برای تکثیر، از بوته‌های سر حال و سالم تهیه می‌شود. اندازه قطعات تهیه شده از بوته‌ها باید متوسط تا بزرگ باشد. این قطعات را در انتهای فصل رشد و با اعمال یک تنش  ملایم خشکی برداشت می‌کنند.

مواد مغذی کاکتوس

این گیاه دارای ذخیره انرژی بالایی به صورت بافت نشاسته‌ای بوده و مقدار زیادی املاح معدنی دارد که می‌توان با یک جیره مناسب به صورت تلفیقی با سایر گونه‌های مرتعی، خصوصا خانواده کراس‌ها، بخش اعظم نیاز غذایی دام را تامین کرد. کاکتوس‌های بدون خار دارای ۸۰% آب و ۱/۵-۲% پروتئین و حدود ۱/۵% چربی و ۸/۶ % فیبر هستند.

برداشت کاکتوس علوفه‌ای

زمان کاشت کاکتوس علوفه‌ای در فصل پاییز و یک ماه قبل از شروع اولین بارندگی و نحوه کاشت به صورت دستی است. کاکتوس علوفه ای را در انتهای  فصل رشد برداشت کرده و به وسیله‌ی داس از بوته‌ها جدا می‌کنند.  میزان برداشت کاکتوس علوفه‌ای بستگی به سن گیاه، تراکم گیاه و میزان بارندگی منطقه دارد. بطور متوسط در سال اول  ۲-۴ برگ از هر بوته برداشت می‌شود و به مرور تعداد آن افزایش می‌یابد. کاکتوس‌های برداشت شده در محیط خشک و سایه نگهداری و سطح آنها را با کاه و کلش به قطر ۵-۱۰ سانتی متر پوشش می‌دهند و به منظور جلوگیری از پوسیدگی هر ۴-۶ هفته زیر و رو می‌گردند.

در شرایط مناسب کاکتوس‌های علوفه‌ای را می‌توان به مدت ۶ ماه نگهداری کرد. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده در کشور، تا چند سال آینده تا ۴۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی و مناطق مستعد به منظور تامین خوراک دام به زیر کشت کاکتوس علوفه‌ای خواهد رفت. بر اساس شرایط آب و هوایی ایران انتظار است از هر هکتار مرتع آن در سال، به طور متوسط بیش از ۱۰۰ تن برگ گوشتی بدست آید که پس از خرد کردن به تعلیف دام سبک و سنگین می‌رسد.

نحوه مصرف در جیره دام

کاکتوس علوفه‌ای نباید در معرض چرای مستقیم دام باشد زیرا بزاق دام به عنوان عامل بازدارنده مانع رشد مجدد گیاه از قسمت قطع شده می‌گردد. برای استفاده از آن در جیره، قطعات کاکتوس قطع شده را خرد نموده و آنها را به صورت قطعات کوچک به صورت دستی به دام داده می‌شود. این گیاه خوش‌خوراک بوده و شتر، بز، گوسفند و گاو تمایل فراوانی برای تغذیه از این گیاه نشان می‌دهند. تغذیه دام از این گیاه به ویژه در مناطق خشک دام را تا حد زیادی از نوشیدن آب بی نیاز می‌کند.

مسئله تامین نهاده‌های دامی همواره به‌عنوان یکی از مشکلات اصلی بخش کشاورزی مطرح بوده و هست، از این رو هر ساله تلاش‌های بسیاری از سوی دولت و بخش‌خصوصی در جهت تامین این نهاده‌ها به‌عنوان کالای واسطه‌ای تولیدکنندگان دام و طیور در کشور انجام می‌شود البته با این وجود همچنان تامین علوفه مورد نیاز بخش‌های تولید دامی کشور با مشکلات جدی همراه است به‌طوری که نوسانات قیمت در این بخش که عموما در هر دوره تولید قابل مشاهده است زیان‌های جبران‌ناپذیری را به تولیدات دامی کشور وارد می‌کند.

 

 

کـاکـتـوس عـلـوفه‌ای بــا نــام عــلــمــی Opuntiaficus-indica گونه‌ای از کاکتوس‌ها است که امکان کشت گسترده آن در کشور وجود دارد. این گیاه باارزش که مقاومت زیادی در برابر کم‌آبی و شرایط نامساعد جوی دارد می‌تواند به‌عنوان منبع باارزشی در تامین علوفه مورد نیاز کشور مورد توجه قرار گیرد. میوه این‌گونه از کاکتوس‌ مصرف خوراک انسانی دارد و از ساقه آن نیز می‌توان برای تامین علوفه استفاده کرد. در این گزارش به جنبه‌های مختلف سرمایه‌گذاری در اینگونه گیاهی می‌پردازیم که در ادامه پیش‌رو دارید.

 

مزیت‌های سرمایه‌گذاری در کشت کاکتوس علوفه‌ای

 

کاکتوس‌ علوفه‌ای یا کاکتوس‌ بدون خار دارای ۸۰ درصد آب و ۱/۵ تا ۲ درصد پروتئین و حدود ۱/۵ درصد چربی و ۸/۶ درصد فیبر هستند که می‌تواند منبع مناسبی برای تامین خوراک دام در کشور باشد. جعفر امیری، کارشناس کشاورزی درخصوص مزیت‌های کشت کاکتوس علوفه‌ای به «فرصت امروز» می‌گوید: کاکتوس علوفه‌ای به دلیل مقاومت بالایی که در برابر کم‌آبی دارد می‌تواند به‌عنوان گونه‌ای جدید در تامین علوفه مورد نیاز کشور مطرح باشد و کشور را از واردات علوفه تا حد زیادی بی‌نیاز کند.
وی ادامه می‌دهد: علاوه‌بر مزیت‌های این گیاه ارزشمند در تامین نهاده‌های دامی می‌توان از آن به‌عنوان عاملی برای بیابان‌زدایی و جلوگیری از فرسایش خاک استفاده کرد.

 

این کارشناس کشاورزی می‌گوید: با توجه به مشکلاتی که در تامین علوفه کشور وجود دارد این گیاه به‌راحتی می‌تواند جای خود را در بخش کشاورزی کشور باز کند و مورد استقبال دامداران قرار گیرد. از سوی دیگر میوه این گیاه نیز مصرف انسانی دارد و در حال حاضر در بازار‌های داخلی از ۱۲ تا ۲۲ هزار تومان قیمت دارد بنابراین می‌توان روی این بخش هم سرمایه‌گذاری کرد. در این بخش حتی بازار‌های صادراتی نیز می‌تواند مورد توجه قرار گیرد؛ کشور‌های عربی، شرق آسیا و اروپا از مقاصد صادراتی میوه این گیاه است.

 

امیری می‌گوید: برای پرورش این محصول به آب زیادی نیاز نیست و در مناطق با میزان بارندگی ۲۰۰ تا ۶۰۰ میلیمتر قابل کشت است و همین مسئله نیز می‌تواند با وجود مشکل کمبود آب در کشور از مهم‌ترین مزیت‌های این گیاه باشد. وی ادامه می‌دهد: میزان بالای محصول این گیاه در واحد سطح یکی دیگر از جنبه‌های مفید سرمایه‌گذاری در آن است و مطالعات نشان می‌دهد میزان برداشت ۵۰ تا ۴۰۰ تن در هکتار بسته به کیفیت خاک منطقه و شرایط آب و هوایی محل کشت قابل احصاست. این نوع کاکتوس‌ بدون خار است و همین امر موجب تسهیل در برداشت و مصرف آن خواهد شد که بارز‌ترین ویژگی این گیاه است.

وی درخصوص معایب کشت این گیاه می‌گوید:

کاکتوس علوفه‌ای تحمل شوری آب و خاک را ندارد و در برابر یخ‌زدگی و آب‌ایستادگی بسیار ضعیف است و همین موضوع مهم‌ترین نقطه ضعف این گیاه به شمار می‌رود اما در برابر خشکسالی و کم‌آبی بسیار مقاوم است و می‌تواند با میانگین بارش سالانه ۱۰۰ میلی لیتر رشد کند و جایگزین مناسبی برای دیگر محصولات علوفه‌ای است که به آب زیادی نیاز دارند.

 

شرایط سرمایه‌گذاری و سود‌آوری طرح

خاستگاه کاکتوس علوفه‌ای کشور تونس است و از سال ۸۳ وارد ایران شد و طرح‌های تحقیقاتی کشت آن در مناطق مختلف ایران از جمله قصر شیرین، مهران، برازجان و چند شهر دیگر صورت گرفت. استان‌های بوشهر، ایلام، اصفهان، خوزستان و بخش‌هایی از مناطق کویری ایران مستعد توسعه و تکثیر این گیاه است بنابراین با برنامه‌ریزی دقیق می‌توان در بخش‌های گسترده‌ای از کشور کشت کاکتوس علوفه‌ای را در دستور کار قرار داد. زمان کاشت گیاه در فصل پاییز و یک ماه قبل از شروع نخستین بارندگی و نحوه کاشت آن عموما به‌صورت دستی است.

 

قابلیت‌های تولید میوه علاوه بر محصول علوفه‌ای این گیاه باعث شده سرمایه‌گذاری روی آن ارزش بیشتری پیدا کند. این گیاه در اوایل بهار گل می‌دهد و میوه‌ای شیرین متمایل به ملس، با گوشت و آب زیاد تولید می‌کند که دارای خواص درمانی متعددی است از این رو در صنایع دارویی هم کاربرد زیادی دارد که مهم‌ترین آن مربوط به بیماری‌های گوارشی معده است. 

سـیدمـهدی عـرب از کارشناسان حوزه کشاورزی که تحقیقاتی در این زمینه داشته به «فرصت امروز» می‌گوید: این گیاه از سال ۸۳ وارد کشور شد و طرح‌های تحقیقاتی و مطالعاتی کشت گسترده آن در همان زمان انجام شد اما بنا به دلایلی در ادامه راه متوقف شد و در حال حاضر هم کشت گسترده آن در کشور صورت نمی‌گیرد اما قابلیت‌های خوبی برای سرمایه‌گذاری دارد. وی ادامه می‌دهد:

 

این گیاه دارای ویژگی‌های خاصی است که سرمایه‌گذاری روی آن را اقتصادی می‌کند اما در مناطقی که زمستان‌های سردی دارد قابل کشت نیست. اما اگر تحقیقات مناسبی روی این گیاه انجام شود می‌تواند آن را به یکی از منابع اصلی تامین علوفه در کشور تبدیل کند. عرب می‌گوید:

در حال حاضر در مناطق آفریقایی و بخش‌هایی از آمریکا کشت این گیاه به‌صورت گسترده انجام می‌شود و کشورهای آمریکا، آرژانتین، مکزیک و تونس و بسیاری از کشورهای دیگر، بخش مهمی از علوفه دام خود را از کاکتوس بدون خار تامین می‌کنند. در کشور ما تامین علوفه موضوعی بسیار جدی است و به دلیل محدودیت‌های منابع آبی این امر تبدیل به یک دغدغه همیشگی شده است. کاشت کاکتوس علوفه‌ای با مقاومت ویژه‌ای که به وضعیت نامساعد محیطی از جمله درجه حرارت‌های بالا و خشکی‌های طولانی‌مدت و خاک‌های فقیر دارد می‌تواند راه مناسبی برای حل بخشی از این مشکل باشد.

 

عرب می‌گوید: یکی از مزیت‌هایی که کشت این گیاه را اقتصادی می‌کند هزینه‌های پایین کشت و تکثیر آن است که در کاهش هزینه‌های تولید بسیار موثر است و به لحاظ اقتصادی مزیت‌های خوبی را برای توسعه کشت کاکتوس بدون خار در کشور به وجود می‌آورد. وی ادامــه مـی‌دهـد:

 

 

 

در بازار‌های جهانی هم تقاضای مناسبی برای این محصول وجود دارد بنابراین در صورت عدم استقبال تولید‌کنندگان و دامداران کشور می‌توان برای صادرات این محصول برنامه‌ریزی کرد. عرب می‌گوید: کشت کاکتوس علوفه‌ای بسیار اقتصادی است و تنها هزینه‌های بذر و کشت اولیه و هزینه‌های برداشت آن مدنظر است و چون بسیار مقاوم است هزینه‌های داشت از قبیل هزینه‌های کود و سم و آبیاری و… بسیار پایین و در حد صفر است. این گیاه از طریق کشت بافت هم قابل تکثیر است اما مهم‌ترین روش تکثیر کاکتوس علوفه‌ای با استفاده از قطعات بوته کاکتوس و قلمه‌زنی امکان‌پذیر است.

 

 

قطعات مورد نیاز برای تکثیر، از بوته‌های سرحال و سالم تهیه می‌شود. بنابراین به‌راحتی قابل تکثیر است و از این نظر نیز هزینه‌های به‌مراتب کمتری نسبت به دیگر گیاهان علوفه‌ای دارد. 

براساس مطالعات انجام شده در زمینه تحقیقات بازار این محصول و براساس میانگین قیمت‌های خوراک دام در کشور این محصول با قیمت هر تن ۷۰۰ هزار تا یک میلیون تومان در بازار قابل فروش است بنابراین در هر هکتار به‌طور متوسط حدود ۱۰۰ میلیون تومان محصول خواهید داشت، این درحالی است که در محصولی مانند برنج این رقم ۲۴ تا ۳۰ میلیون تومان تخمین زده می‌شود. از این رو اقتصادی است تا توجه ویژه‌ای به کشت گسترده این محصول در کشور انجام گیرد.

 

 

فروش طرح توجیهی ، طرح اشتغالزایی ، راه اندازی طرح پرورش کاکتوس علوفه ای

Image result for ‫کاکتوس علوفه ای‬‎

کاکتوس علوفه ای جایگزین مناسب خوراک دام در مناطق گرمسیری کشور

در سال ۱۳۸۳ با حضور نماینده تونسی شرکت ایکاردا در ایران و معرفی کاکتوس علوفه‌ای، این گیاه توسط سازمان منابع طبیعی و جنگلداری ایران از لحاظ سازگاری با شرایط زیست ـ محیطی کشور مورد بررسی قرار گرفت و تایید شد. بعد از آن وزارت جهاد کشاورزی با ایجاد مزارع آزمایشی، طرح کاشت کاکتوس علوفه‌ای را در چند استان کشور، از جمله فارس، بوشهر، خوزستان، ایلام و… در مدت سه سال به مرحله اجرا درآورد .کاکتوس علوفه‌ای گیاهی چند منظوره است که می‌تواند در شرایط سخت خشکسالی بیش از ۳۰- ۲۵ درصد نیاز دام کشور را تامین نماید.

کـاکـتـوس عـلـوفه‌ای بــا نــام عــلــمــی Opuntiaficus-indica گونه‌ای از کاکتوس‌ها است که امکان کشت گسترده آن در کشور وجود دارد. این گیاه باارزش که مقاومت زیادی در برابر کم‌آبی و شرایط نامساعد جوی دارد می‌تواند به‌عنوان منبع باارزشی در تامین علوفه مورد نیاز کشور مورد توجه قرار گیرد. میوه این‌گونه از کاکتوس‌ مصرف خوراک انسانی دارد و از ساقه آن نیز می‌توان برای تامین علوفه استفاده کرد. در این گزارش به جنبه‌های مختلف سرمایه‌گذاری در اینگونه گیاهی می‌پردازیم که در ادامه پیش‌رو دارید.

 

 

این گیاه از سال ۸۳ وارد کشور شد و طرح‌های تحقیقاتی و مطالعاتی کشت گسترده آن در همان زمان انجام شد اما بنا به دلایلی در ادامه راه متوقف شد و در حال حاضر هم کشت گسترده آن در کشور صورت نمی‌گیرد اما قابلیت‌های خوبی برای سرمایه‌گذاری دارد. وی ادامه می‌دهد: این گیاه دارای ویژگی‌های خاصی است که سرمایه‌گذاری روی آن را اقتصادی می‌کند اما در مناطقی که زمستان‌های سردی دارد قابل کشت نیست. اما اگر تحقیقات مناسبی روی این گیاه انجام شود می‌تواند آن را به یکی از منابع اصلی تامین علوفه در کشور تبدیل کند.

 

  در حال حاضر در مناطق آفریقایی و بخش‌هایی از آمریکا کشت این گیاه به‌صورت گسترده انجام می‌شود و کشورهای آمریکا، آرژانتین، مکزیک و تونس و بسیاری از کشورهای دیگر، بخش مهمی از علوفه دام خود را از کاکتوس بدون خار تامین می‌کنند. در کشور ما تامین علوفه موضوعی بسیار جدی است و به دلیل محدودیت‌های منابع آبی این امر تبدیل به یک دغدغه همیشگی شده است. کاشت کاکتوس علوفه‌ای با مقاومت ویژه‌ای که به وضعیت نامساعد محیطی از جمله درجه حرارت‌های بالا و خشکی‌های طولانی‌مدت و خاک‌های فقیر دارد می‌تواند راه مناسبی برای حل بخشی از این مشکل باشد

 

یکی از مزیت‌هایی که کشت این گیاه را اقتصادی می‌کند هزینه‌های پایین کشت و تکثیر آن است که در کاهش هزینه‌های تولید بسیار موثر است و به لحاظ اقتصادی مزیت‌های خوبی را برای توسعه کشت کاکتوس بدون خار در کشور به وجود می‌آورد. وی ادامــه مـی‌دهـد: در بازار‌های جهانی هم تقاضای مناسبی برای این محصول وجود دارد بنابراین در صورت عدم استقبال تولید‌کنندگان و دامداران کشور می‌توان برای صادرات این محصول برنامه‌ریزی کرد. عرب می‌گوید: کشت کاکتوس علوفه‌ای بسیار اقتصادی است و تنها هزینه‌های بذر و کشت اولیه و هزینه‌های برداشت آن مدنظر است و چون بسیار مقاوم است هزینه‌های داشت از قبیل هزینه‌های کود و سم و آبیاری و… بسیار پایین و در حد صفر است. 

 

این گیاه از طریق کشت بافت هم قابل تکثیر است اما مهم‌ترین روش تکثیر کاکتوس علوفه‌ای با استفاده از قطعات بوته کاکتوس و قلمه‌زنی امکان‌پذیر است. قطعات مورد نیاز برای تکثیر، از بوته‌های سرحال و سالم تهیه می‌شود. بنابراین به‌راحتی قابل تکثیر است و از این نظر نیز هزینه‌های به‌مراتب کمتری نسبت به دیگر گیاهان علوفه‌ای دارد. 

 

براساس مطالعات انجام شده در زمینه تحقیقات بازار این محصول و براساس میانگین قیمت‌های خوراک دام در کشور این محصول با قیمت هر تن ۷۰۰ هزار تا یک میلیون تومان در بازار قابل فروش است بنابراین در هر هکتار به‌طور متوسط حدود ۱۰۰ میلیون تومان محصول خواهید داشت، این درحالی است که در محصولی مانند برنج این رقم ۲۴ تا ۳۰ میلیون تومان تخمین زده می‌شود. از این رو اقتصادی است تا توجه ویژه‌ای به کشت گسترده این محصول در کشور انجام گیرد.

 

 

مواد مغذی کاکتوسظ
این گیاه دارای ذخیره انرژی بالایی به صورت بافت نشاسته‌ای بوده و مقدار زیادی املاح معدنی دارد که می‌توان با یک جیره مناسب به صورت تلفیقی با سایر گونه‌های مرتعی، خصوصا خانواده گراس‌ها، بخش اعظم نیاز غذایی دام را تامین کرد. کاکتوس‌های بدون خار دارای ۸۰% آب و ۵/۱-۲% پروتئین و حدود ۵/۱% چربی و ۶/۸ % فیبر هستند
برداشت کاکتوس علوفه‌ای
کاکتوس علوفه ای را در انتهای فصل رشد برداشت کرده و به وسیله‌ی داس از بوته‌ها جدا می‌کنند. میزان برداشت کاکتوس علوفه‌ای بستگی به سن گیاه، تراکم گیاه و میزان بارندگی منطقه دارد به گونه ای که با بارندگی ۲۰۰ تا ۶۰۰ میلیمتر، ۲۰ تا ۴۰۰ تن در هکتار علوفه تر تولید می کنند. بر اساس شرایط آب و هوایی ایران انتظار است از هر هکتار مرتع آن در سال، به طور متوسط بیش از ۱۰۰ تن برگ گوشتی بدست آید. بطور متوسط در سال اول ۲-۴ برگ از هر بوته برداشت می‌شود و به مرور تعداد آن افزایش می‌یابد. کاکتوس‌های برداشت شده در محیط خشک و سایه نگهداری و سطح آنها را با کاه و کلش به قطر ۵-۱۰ سانتی متر پوشش می‌دهند و به منظور جلوگیری از پوسیدگی هر ۴-۶ هفته زیر و رو می‌گردند. در شرایط مناسب کاکتوس‌های علوفه‌ای را می‌توان به مدت ۶ ماه نگهداری کرد

کشورهای امریکا، آرژانتین، مکزیک و تونس و بسیاری از کشورهای دیگر، بخش مهمی از علوفه دام خود را از کاکتوس بدون خار تامین می‌کنند. در کشور ما تامین علوفه موضوعی بسیار جدی است و به دلیل محدودیت‌های منابع آبی این امر تبدیل به یک دغدغه‌ی همیشگی شده است. کاشت کاکتوس های علوفه ای با مقاومت ویژه ای که به وضعیت نامساعد محیطی از جمله درجه حرارت های بالا و خشکی های طولانی مدت و خاک های فقیر دارند می‌تواند راه مناسبی برای حل قسمتی از این مشکل بوده و جایگزین مناسبی برای ذرت علوفه ای و دیگر محصولات با نیاز آبی بالا باشد.

گونه کاکتوس علوفه ای Opuntia ficus-indica نباید در معرض چرای مستقیم دام باشد زیرا بزاق دام به عنوان عامل بازدارنده مانع رشد مجدد پد گیاه از قسمت قطع شده می گردد. بنابراین کشت و پرورش این گیاه در شرایط قرق صورت می گیرد و پس از استقرار، پدها قطع و با خرد نمودن آنها به قطعات کوچک تغذیه به صورت دستی انجام می شود.

با توجه به فشار چرای دام روستایی بر مراتع، تصور کنید که کاشت و پرورش این گیاه در مزرعه کشاورزان و سپس ارائه آن به دام چه نقش به سزایی در کاهش فشار وارد بر مراتع حریم روستا می تواند داشته باشد.

 

 

مزیت‌های سرمایه‌گذاری در کشت کاکتوس علوفه‌ای

کاکتوس‌ علوفه‌ای یا کاکتوس‌ بدون خار دارای ۸۰ درصد آب و ۱/۵ تا ۲ درصد پروتئین و حدود ۱/۵ درصد چربی و ۸/۶ درصد فیبر هستند که می‌تواند منبع مناسبی برای تامین خوراک دام در کشور باشد. جعفر امیری، کارشناس کشاورزی درخصوص مزیت‌های کشت کاکتوس علوفه‌ای به «فرصت امروز» می‌گوید: کاکتوس علوفه‌ای به دلیل مقاومت بالایی که در برابر کم‌آبی دارد می‌تواند به‌عنوان گونه‌ای جدید در تامین علوفه مورد نیاز کشور مطرح باشد و کشور را از واردات علوفه تا حد زیادی بی‌نیاز کند.

 

معرفی کاکتوس علوفه‌ای

کاکتوس علوفه‌ای، گیاهی است چند ساله و گوشتی که در آب و هوای گرم و خشک با استفاده از حداقل رطوبت خاک رشد و نمو می یابد و تاج رویشی قابل ملاحظه‌ای را تولید می‌کند. این گیاه بسیار مقاوم و کم توقع بوده و می‌تواند تحولی در مراتع تخریب شده مناطق گرمسیری کشور بوجود آورد. کاکتوس علوفه‌ای یک گونه چند منظوره بوده که علاوه بر علوفه، میوه‌های بسیار شیرین و مقوی دارد و در برخی کشورها، بازار خوبی را به خود اختصاص داده است. این گیاه دارای خواص دارویی است و عسل حاصل از این گیاه از مرغوب‌ترین عسل‌ها بوده که این امر خود می‌تواند امکان فعالیت پرورش زنبور را در کنار کشت این علوفه به وجود آورد و منبع درآمدی مضاعفی برای کشاورزان باشد. در صورت تولید میوه کاکتوس هر کیلوگرم آن ۴ تا ۸ دلار ارزش خواهد داشت.

شرایط مناسب رشد

 خاک مناسب برای کاشت کاکتوس علوفه‌ای باید حداکثر ۱۵- ۲۰ درصد خاک رس داشته و دارای زهکشی مناسب، عمیق و سبک باشد. بهترین ph برای کاکتوس علوفه‌ای حدود ۸/۲ تا ۸/۵ است. کاکتوس علوفه‌ای به شوری خاک حساس است و شوری خاک بیش از یک دسی زیمنس بر متر و درجه حرارت زیر صفر برای کاشت این گونه دو عامل محدودکننده محسوب می‌شوند.

 

نحوه تکثیر

روش تکثیر کاکتوس علوفه‌ای بسیار ساده است، تکثیر این گونه با استفاده از قطعات بوته کاکتوس امکان‌پذیر است. قطعات مورد نیاز برای تکثیر، از بوته‌های سر حال و سالم تهیه می‌شود. اندازه قطعات تهیه شده از بوته‌ها باید متوسط تا بزرگ باشد. این قطعات را در انتهای فصل رشد و با اعمال یک تنش  ملایم خشکی برداشت می‌کنند.

مواد مغذی کاکتوس

این گیاه دارای ذخیره انرژی بالایی به صورت بافت نشاسته‌ای بوده و مقدار زیادی املاح معدنی دارد که می‌توان با یک جیره مناسب به صورت تلفیقی با سایر گونه‌های مرتعی، خصوصا خانواده کراس‌ها، بخش اعظم نیاز غذایی دام را تامین کرد. کاکتوس‌های بدون خار دارای ۸۰% آب و ۱/۵-۲% پروتئین و حدود ۱/۵% چربی و ۸/۶ % فیبر هستند.

برداشت کاکتوس علوفه‌ای

زمان کاشت کاکتوس علوفه‌ای در فصل پاییز و یک ماه قبل از شروع اولین بارندگی و نحوه کاشت به صورت دستی است. کاکتوس علوفه ای را در انتهای  فصل رشد برداشت کرده و به وسیله‌ی داس از بوته‌ها جدا می‌کنند.  میزان برداشت کاکتوس علوفه‌ای بستگی به سن گیاه، تراکم گیاه و میزان بارندگی منطقه دارد. بطور متوسط در سال اول  ۲-۴ برگ از هر بوته برداشت می‌شود و به مرور تعداد آن افزایش می‌یابد. کاکتوس‌های برداشت شده در محیط خشک و سایه نگهداری و سطح آنها را با کاه و کلش به قطر ۵-۱۰ سانتی متر پوشش می‌دهند و به منظور جلوگیری از پوسیدگی هر ۴-۶ هفته زیر و رو می‌گردند.

در شرایط مناسب کاکتوس‌های علوفه‌ای را می‌توان به مدت ۶ ماه نگهداری کرد. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده در کشور، تا چند سال آینده تا ۴۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی و مناطق مستعد به منظور تامین خوراک دام به زیر کشت کاکتوس علوفه‌ای خواهد رفت. بر اساس شرایط آب و هوایی ایران انتظار است از هر هکتار مرتع آن در سال، به طور متوسط بیش از ۱۰۰ تن برگ گوشتی بدست آید که پس از خرد کردن به تعلیف دام سبک و سنگین می‌رسد.

Image result for ‫کاکتوس علوفه ای‬‎

نحوه مصرف در جیره دام

کاکتوس علوفه‌ای نباید در معرض چرای مستقیم دام باشد زیرا بزاق دام به عنوان عامل بازدارنده مانع رشد مجدد گیاه از قسمت قطع شده می‌گردد. برای استفاده از آن در جیره، قطعات کاکتوس قطع شده را خرد نموده و آنها را به صورت قطعات کوچک به صورت دستی به دام داده می‌شود. این گیاه خوش‌خوراک بوده و شتر، بز، گوسفند و گاو تمایل فراوانی برای تغذیه از این گیاه نشان می‌دهند. تغذیه دام از این گیاه به ویژه در مناطق خشک دام را تا حد زیادی از نوشیدن آب بی نیاز می‌کند.

مبداء کاکتوس علوفه ای که به تازگی و به صورت تحقیقاتی در ایران کشت آن آغاز شده است از کشور تونس می باشد.

طبق برنامه ریزیهای انجام شده تا چند سال آینده تا ۴۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی و مناطق مستعد کشور به منظور تامین خوراک دام به زیر کشت کاکتوس علوفه ای ومیوه ای خواهد رفت.

برای پرورش این محصول باید خاطرنشان کرد که در صورتی که میزان بارندگی ۲۰۰ تا ۶۰۰ میلیمتر باشد این نوع کاکتوسهای بدون خار ۲۰ تا ۴۰۰ تن در هکتار علوفه تر تولید می کنند.

کاکتوس های بدون خار دارای ۸۰% آب و ۵/۱-۲% پروتئین و حدود ۵/۱% چربی و ۶/۸ % فیبر هستند.

کاشت کاکتوس های علوفه ای با مقاومت ویژه ای که به وضعیت نامساعد محیطی از جمله درجه حرارت های بالا و خشکیهای طولانی مدت و خاکهای فقیر دارند در برخی از استانهای کشور قابل گسترش است. زمان کاشت آن در فصل پاییز و یک ماه قبل از شروع اولین بارندگی و نحوه کاشت به صورت دستی است.

این گیاه تحمل یخ زدگی طولانی مدت و آب ایستادگی و شوری آب و خاک را نداشته، اما در برابر خشکسالی و کم آبی بسیار مقاوم است و می تواند با میانگین بارش سالانه ۱۰۰ میلی لیتر رشد کند و جایگزین مناسبی برای ذرت علوفه ای و دیگر محصولاتی است که به آب زیادی نیاز دارند.

این کاکتوس تولید میوه نیز می کند، میوه کاکتوس در جامعه انسانی قابل استفاده است. این گیاه در اوایل بهار به گل می نشیند و میوه های شیرین متمایل به ملس، با گوشت و آب زیاد تولید می کند که دارای خواص درمانی متعددی می باشد که مهمترین آن مربوط به بیماری های گوارشی معده است.

کاکتوس علوفه ای، گیاهی است چند ساله و گوشتی که در آب و هوای گرم و خشک با استفاده ازحداقل رطوبت خاک رشد و نمو می یابد و تاج رویشی قابل ملاحظه ای را تولید می کند. این گیاه بسیار مقاوم و کم توقع بوده و می تواند تحولی در مراتع تخریب شده منطقه بوجود آورده و در پایین ترین کلاسهای خاک مرتعی رشد می کند.

از هر هکتار مرتع آن در سال، به طور متوسط بیش از ۱۰۰ تن برگ گوشتی بدست می آید که پس ازخرد کردن به تعلیف دام سبک و تعلیف دام سنگین می رسد.

این گیاه دارای ذخیره انرژی بالایی به صورت بافت نشاسته ای بوده و واجد تعداد کثیری از املاح معدنی است که بصورت تلفیقی با سایر گونه های مرتعی، خصوصا خانواده کراسها، بخش اعظم نیاز غذایی دام را تامین می کند.

Image result for ‫کاکتوس علوفه ای‬‎

فروش طرح توجیهی ، طرح اشتغالزایی ، راه اندازی طرح پرورش کاکتوس علوفه ای

Image result for ‫کاکتوس علوفه ای‬‎

در سال ۱۳۸۳ با حضور نماینده تونسی شرکت ایکاردا در ایران و معرفی کاکتوس علوفه‌ای، این گیاه توسط سازمان منابع طبیعی و جنگلداری ایران از لحاظ سازگاری با شرایط زیست ـ محیطی کشور مورد بررسی قرار گرفت و تایید شد. بعد از آن وزارت جهاد کشاورزی با ایجاد مزارع آزمایشی، طرح کاشت کاکتوس علوفه‌ای را در چند استان کشور، از جمله فارس، بوشهر، خوزستان، ایلام و… در مدت سه سال به مرحله اجرا درآورد .کاکتوس علوفه‌ای گیاهی چند منظوره است که می‌تواند در شرایط سخت خشکسالی بیش از ۳۰- ۲۵ درصد نیاز دام کشور را تامین نماید.

معرفی کاکتوس علوفه‌ای

کاکتوس علوفه‌ای، گیاهی است چند ساله و گوشتی که در آب و هوای گرم و خشک با استفاده از حداقل رطوبت خاک رشد و نمو می یابد و تاج رویشی قابل ملاحظه‌ای را تولید می‌کند. این گیاه بسیار مقاوم و کم توقع بوده و می‌تواند تحولی در مراتع تخریب شده مناطق گرمسیری کشور بوجود آورد. کاکتوس علوفه‌ای یک گونه چند منظوره بوده که علاوه بر علوفه، میوه‌های بسیار شیرین و مقوی دارد و در برخی کشورها، بازار خوبی را به خود اختصاص داده است. این گیاه دارای خواص دارویی است و عسل حاصل از این گیاه از مرغوب‌ترین عسل‌ها بوده که این امر خود می‌تواند امکان فعالیت پرورش زنبور را در کنار کشت این علوفه به وجود آورد و منبع درآمدی مضاعفی برای کشاورزان باشد. در صورت تولید میوه کاکتوس هر کیلوگرم آن ۴ تا ۸ دلار ارزش خواهد داشت.

شرایط مناسب رشد

 خاک مناسب برای کاشت کاکتوس علوفه‌ای باید حداکثر ۱۵- ۲۰ درصد خاک رس داشته و دارای زهکشی مناسب، عمیق و سبک باشد. بهترین ph برای کاکتوس علوفه‌ای حدود ۸/۲ تا ۸/۵ است. کاکتوس علوفه‌ای به شوری خاک حساس است و شوری خاک بیش از یک دسی زیمنس بر متر و درجه حرارت زیر صفر برای کاشت این گونه دو عامل محدودکننده محسوب می‌شوند.

نحوه تکثیر

روش تکثیر کاکتوس علوفه‌ای بسیار ساده است، تکثیر این گونه با استفاده از قطعات بوته کاکتوس امکان‌پذیر است. قطعات مورد نیاز برای تکثیر، از بوته‌های سر حال و سالم تهیه می‌شود. اندازه قطعات تهیه شده از بوته‌ها باید متوسط تا بزرگ باشد. این قطعات را در انتهای فصل رشد و با اعمال یک تنش  ملایم خشکی برداشت می‌کنند.

مواد مغذی کاکتوس

این گیاه دارای ذخیره انرژی بالایی به صورت بافت نشاسته‌ای بوده و مقدار زیادی املاح معدنی دارد که می‌توان با یک جیره مناسب به صورت تلفیقی با سایر گونه‌های مرتعی، خصوصا خانواده کراس‌ها، بخش اعظم نیاز غذایی دام را تامین کرد. کاکتوس‌های بدون خار دارای ۸۰% آب و ۱/۵-۲% پروتئین و حدود ۱/۵% چربی و ۸/۶ % فیبر هستند.

برداشت کاکتوس علوفه‌ای

زمان کاشت کاکتوس علوفه‌ای در فصل پاییز و یک ماه قبل از شروع اولین بارندگی و نحوه کاشت به صورت دستی است. کاکتوس علوفه ای را در انتهای  فصل رشد برداشت کرده و به وسیله‌ی داس از بوته‌ها جدا می‌کنند.  میزان برداشت کاکتوس علوفه‌ای بستگی به سن گیاه، تراکم گیاه و میزان بارندگی منطقه دارد. بطور متوسط در سال اول  ۲-۴ برگ از هر بوته برداشت می‌شود و به مرور تعداد آن افزایش می‌یابد. کاکتوس‌های برداشت شده در محیط خشک و سایه نگهداری و سطح آنها را با کاه و کلش به قطر ۵-۱۰ سانتی متر پوشش می‌دهند و به منظور جلوگیری از پوسیدگی هر ۴-۶ هفته زیر و رو می‌گردند.

در شرایط مناسب کاکتوس‌های علوفه‌ای را می‌توان به مدت ۶ ماه نگهداری کرد. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده در کشور، تا چند سال آینده تا ۴۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی و مناطق مستعد به منظور تامین خوراک دام به زیر کشت کاکتوس علوفه‌ای خواهد رفت. بر اساس شرایط آب و هوایی ایران انتظار است از هر هکتار مرتع آن در سال، به طور متوسط بیش از ۱۰۰ تن برگ گوشتی بدست آید که پس از خرد کردن به تعلیف دام سبک و سنگین می‌رسد.

نحوه مصرف در جیره دام

کاکتوس علوفه‌ای نباید در معرض چرای مستقیم دام باشد زیرا بزاق دام به عنوان عامل بازدارنده مانع رشد مجدد گیاه از قسمت قطع شده می‌گردد. برای استفاده از آن در جیره، قطعات کاکتوس قطع شده را خرد نموده و آنها را به صورت قطعات کوچک به صورت دستی به دام داده می‌شود. این گیاه خوش‌خوراک بوده و شتر، بز، گوسفند و گاو تمایل فراوانی برای تغذیه از این گیاه نشان می‌دهند. تغذیه دام از این گیاه به ویژه در مناطق خشک دام را تا حد زیادی از نوشیدن آب بی نیاز می‌کند.

کاکتوس های بدون خار دارای ۸۰% آب و ۵/۱-۲% پروتئین و حدود ۵/۱% چربی و ۶/۸ % فیبر هستند.

کاشت کاکتوس های علوفه ای با مقاومت ویژه ای که به وضعیت نامساعد محیطی از جمله درجه حرارت های بالا و خشکیهای طولانی مدت و خاکهای فقیر دارند در برخی از استانهای کشور قابل گسترش است. زمان کاشت آن در فصل پاییز و یک ماه قبل از شروع اولین بارندگی و نحوه کاشت به صورت دستی است.

این گیاه تحمل یخ زدگی طولانی مدت و آب ایستادگی و شوری آب و خاک را نداشته، اما در برابر خشکسالی و کم آبی بسیار مقاوم است و می تواند با میانگین بارش سالانه ۱۰۰ میلی لیتر رشد کند و جایگزین مناسبی برای ذرت علوفه ای و دیگر محصولاتی است که به آب زیادی نیاز دارند.

این کاکتوس تولید میوه نیز می کند، میوه کاکتوس در جامعه انسانی قابل استفاده است. این گیاه در اوایل بهار به گل می نشیند و میوه های شیرین متمایل به ملس، با گوشت و آب زیاد تولید می کند که دارای خواص درمانی متعددی می باشد که مهمترین آن مربوط به بیماری های گوارشی معده است.

کاکتوس علوفه ای، گیاهی است چند ساله و گوشتی که در آب و هوای گرم و خشک با استفاده ازحداقل رطوبت خاک رشد و نمو می یابد و تاج رویشی قابل ملاحظه ای را تولید می کند. این گیاه بسیار مقاوم و کم توقع بوده و می تواند تحولی در مراتع تخریب شده منطقه بوجود آورده و در پایین ترین کلاسهای خاک مرتعی رشد می کند.

از هر هکتار مرتع آن در سال، به طور متوسط بیش از ۱۰۰ تن برگ گوشتی بدست می آید که پس ازخرد کردن به تعلیف دام سبک و تعلیف دام سنگین می رسد.

این گیاه دارای ذخیره انرژی بالایی به صورت بافت نشاسته ای بوده و واجد تعداد کثیری از املاح معدنی است که بصورت تلفیقی با سایر گونه های مرتعی، خصوصا خانواده کراسها، بخش اعظم نیاز غذایی دام را تامین می کند.

مزیت‌های سرمایه‌گذاری در کشت کاکتوس علوفه‌ای

کاکتوس‌ علوفه‌ای یا کاکتوس‌ بدون خار دارای ۸۰ درصد آب و ۱/۵ تا ۲ درصد پروتئین و حدود ۱/۵ درصد چربی و ۸/۶ درصد فیبر هستند که می‌تواند منبع مناسبی برای تامین خوراک دام در کشور باشد. جعفر امیری، کارشناس کشاورزی درخصوص مزیت‌های کشت کاکتوس علوفه‌ای به «فرصت امروز» می‌گوید: کاکتوس علوفه‌ای به دلیل مقاومت بالایی که در برابر کم‌آبی دارد می‌تواند به‌عنوان گونه‌ای جدید در تامین علوفه مورد نیاز کشور مطرح باشد و کشور را از واردات علوفه تا حد زیادی بی‌نیاز کند.
وی ادامه می‌دهد: علاوه‌بر مزیت‌های این گیاه ارزشمند در تامین نهاده‌های دامی می‌توان از آن به‌عنوان عاملی برای بیابان‌زدایی و جلوگیری از فرسایش خاک استفاده کرد.

این کارشناس کشاورزی می‌گوید: با توجه به مشکلاتی که در تامین علوفه کشور وجود دارد این گیاه به‌راحتی می‌تواند جای خود را در بخش کشاورزی کشور باز کند و مورد استقبال دامداران قرار گیرد. از سوی دیگر میوه این گیاه نیز مصرف انسانی دارد و در حال حاضر در بازار‌های داخلی از ۱۲ تا ۲۲ هزار تومان قیمت دارد بنابراین می‌توان روی این بخش هم سرمایه‌گذاری کرد. در این بخش حتی بازار‌های صادراتی نیز می‌تواند مورد توجه قرار گیرد؛ کشور‌های عربی، شرق آسیا و اروپا از مقاصد صادراتی میوه این گیاه است.

امیری می‌گوید: برای پرورش این محصول به آب زیادی نیاز نیست و در مناطق با میزان بارندگی ۲۰۰ تا ۶۰۰ میلیمتر قابل کشت است و همین مسئله نیز می‌تواند با وجود مشکل کمبود آب در کشور از مهم‌ترین مزیت‌های این گیاه باشد. وی ادامه می‌دهد: میزان بالای محصول این گیاه در واحد سطح یکی دیگر از جنبه‌های مفید سرمایه‌گذاری در آن است و مطالعات نشان می‌دهد میزان برداشت ۵۰ تا ۴۰۰ تن در هکتار بسته به کیفیت خاک منطقه و شرایط آب و هوایی محل کشت قابل احصاست. این نوع کاکتوس‌ بدون خار است و همین امر موجب تسهیل در برداشت و مصرف آن خواهد شد که بارز‌ترین ویژگی این گیاه است.

وی درخصوص معایب کشت این گیاه می‌گوید: کاکتوس علوفه‌ای تحمل شوری آب و خاک را ندارد و در برابر یخ‌زدگی و آب‌ایستادگی بسیار ضعیف است و همین موضوع مهم‌ترین نقطه ضعف این گیاه به شمار می‌رود اما در برابر خشکسالی و کم‌آبی بسیار مقاوم است و می‌تواند با میانگین بارش سالانه ۱۰۰ میلی لیتر رشد کند و جایگزین مناسبی برای دیگر محصولات علوفه‌ای است که به آب زیادی نیاز دارند.

شرایط سرمایه‌گذاری و سود‌آوری طرح

خاستگاه کاکتوس علوفه‌ای کشور تونس است و از سال ۸۳ وارد ایران شد و طرح‌های تحقیقاتی کشت آن در مناطق مختلف ایران از جمله قصر شیرین، مهران، برازجان و چند شهر دیگر صورت گرفت. استان‌های بوشهر، ایلام، اصفهان، خوزستان و بخش‌هایی از مناطق کویری ایران مستعد توسعه و تکثیر این گیاه است بنابراین با برنامه‌ریزی دقیق می‌توان در بخش‌های گسترده‌ای از کشور کشت کاکتوس علوفه‌ای را در دستور کار قرار داد.

زمان کاشت گیاه در فصل پاییز و یک ماه قبل از شروع نخستین بارندگی و نحوه کاشت آن عموما به‌صورت دستی است. قابلیت‌های تولید میوه علاوه بر محصول علوفه‌ای این گیاه باعث شده سرمایه‌گذاری روی آن ارزش بیشتری پیدا کند. این گیاه در اوایل بهار گل می‌دهد و میوه‌ای شیرین متمایل به ملس، با گوشت و آب زیاد تولید می‌کند که دارای خواص درمانی متعددی است از این رو در صنایع دارویی هم کاربرد زیادی دارد که مهم‌ترین آن مربوط به بیماری‌های گوارشی معده است.

یکی از کارشناسان حوزه کشاورزی که تحقیقاتی در این زمینه داشته به «فرصت امروز» می‌گوید: این گیاه از سال ۸۳ وارد کشور شد و طرح‌های تحقیقاتی و مطالعاتی کشت گسترده آن در همان زمان انجام شد اما بنا به دلایلی در ادامه راه متوقف شد و در حال حاضر هم کشت گسترده آن در کشور صورت نمی‌گیرد اما قابلیت‌های خوبی برای سرمایه‌گذاری دارد. وی ادامه می‌دهد: این گیاه دارای ویژگی‌های خاصی است که سرمایه‌گذاری روی آن را اقتصادی می‌کند اما در مناطقی که زمستان‌های سردی دارد قابل کشت نیست.

اما اگر تحقیقات مناسبی روی این گیاه انجام شود می‌تواند آن را به یکی از منابع اصلی تامین علوفه در کشور تبدیل کند. وی می‌گوید: در حال حاضر در مناطق آفریقایی و بخش‌هایی از آمریکا کشت این گیاه به‌صورت گسترده انجام می‌شود و کشورهای آمریکا، آرژانتین، مکزیک و تونس و بسیاری از کشورهای دیگر، بخش مهمی از علوفه دام خود را از کاکتوس بدون خار تامین می‌کنند. در کشور ما تامین علوفه موضوعی بسیار جدی است و به دلیل محدودیت‌های منابع آبی این امر تبدیل به یک دغدغه همیشگی شده است. کاشت کاکتوس علوفه‌ای با مقاومت ویژه‌ای که به وضعیت نامساعد محیطی از جمله درجه حرارت‌های بالا و خشکی‌های طولانی‌مدت و خاک‌های فقیر دارد می‌تواند راه مناسبی برای حل بخشی از این مشکل باشد.

وی می‌گوید: یکی از مزیت‌هایی که کشت این گیاه را اقتصادی می‌کند هزینه‌های پایین کشت و تکثیر آن است که در کاهش هزینه‌های تولید بسیار موثر است و به لحاظ اقتصادی مزیت‌های خوبی را برای توسعه کشت کاکتوس بدون خار در کشور به وجود می‌آورد. وی ادامــه مـی‌دهـد: در بازار‌های جهانی هم تقاضای مناسبی برای این محصول وجود دارد بنابراین در صورت عدم استقبال تولید‌کنندگان و دامداران کشور می‌توان برای صادرات این محصول برنامه‌ریزی کرد. وی می‌گوید: کشت کاکتوس علوفه‌ای بسیار اقتصادی است و تنها هزینه‌های بذر و کشت اولیه و هزینه‌های برداشت آن مدنظر است و چون بسیار مقاوم است هزینه‌های داشت از قبیل هزینه‌های کود و سم و آبیاری و… بسیار پایین و در حد صفر است. این گیاه از طریق کشت بافت هم قابل تکثیر است اما مهم‌ترین روش تکثیر کاکتوس علوفه‌ای با استفاده از قطعات بوته کاکتوس و قلمه‌زنی امکان‌پذیر است. قطعات مورد نیاز برای تکثیر، از بوته‌های سرحال و سالم تهیه می‌شود. بنابراین به‌راحتی قابل تکثیر است و از این نظر نیز هزینه‌های به‌مراتب کمتری نسبت به دیگر گیاهان علوفه‌ای دارد.

براساس مطالعات انجام شده در زمینه تحقیقات بازار این محصول و براساس میانگین قیمت‌های خوراک دام در کشور این محصول با قیمت هر تن ۷۰۰ هزار تا یک میلیون تومان در بازار قابل فروش است بنابراین در هر هکتار به‌طور متوسط حدود ۱۰۰ میلیون تومان محصول خواهید داشت، این درحالی است که در محصولی مانند برنج این رقم ۲۴ تا ۳۰ میلیون تومان تخمین زده می‌شود. از این رو اقتصادی است تا توجه ویژه‌ای به کشت گسترده این محصول در کشور انجام گیرد.